Ваҳдат – ин мафҳум на танҳо як арзиши маънавӣ, балки пояи ҳастии миллӣ, рукни суботи иҷтимоӣ ва асоси давлатсозии воқеӣ барои ҳар як ҷомеаи дорои таърихи тӯлонӣ мебошад. Таърихи инсоният гувоҳ аст, ки тамаддунҳо ва давлатҳои устувор маҳз дар заминаи ваҳдат, якпорчагӣ ва тафоҳуми неруҳои иҷтимоӣ шакл гирифтаанд. Андешаи ваҳдат на танҳо дар заминаи сиёсат ва ҳукумат, балки дар заминаи фарҳанг, адабиёт, ирфон ва ахлоқи иҷтимоӣ низ густариши амиқ доштааст. Шоирони классикии мо, ба мисли Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Хайём, Саъдӣ, Ҷомӣ ва дигарон, ваҳдатро на танҳо ҳамчун як иттиҳоди зоҳирӣ, балки ҳамчун ваҳдати маънавӣ ва рӯҳонӣ мебинанд. Фирдавсӣ дар «Шоҳнома»-и худ ҳамеша аз ваҳдати миллат, забон, кишвар ва ҳувият дифоъ мекунад. Саъдӣ дар "Гулистон" ва "Бӯстон" аз ваҳдати инсонӣ ва иҷтимоӣ мегӯяду Ҷомӣ аз ваҳдати вуҷудӣ ва ирфонӣ сухан мегӯяд. Дар таълимоти ирфонӣ, ваҳдат зинаи олии худшиносӣ ва расидан ба маърифати илоҳӣ дониста мешавад. Аз дидгоҳи илми иҷтимоӣ, ваҳдати миллӣ танҳо тавассути ду омил устувор мемонад: худшиносии таърихӣ ва таҳаммулгароии иҷтимоӣ. Тоҷикистон дар ин замина намунаи нодири ҷаҳонӣ дониста мешавад. Маҳз ҳамин ваҳдат буд, ки кишвари мо тавонист дар зарфи бисту панҷ соли охир аз як давлати осебпазир ба кишвари дорои амният ва истиқлолияти мустаҳкам табдил ёбад. Таҷрибаҳои сулҳ нишон медиҳанд, ки сулҳ бо имзои санад оғоз меёбад, на анҷом меёбад. Барои таҳкими он тадбирҳои амиқи сиёсию иҷтимоӣ ва фарҳангӣ зарур буданд.

Бо сарварии ин роҳбари дорои ҳиммати таърихӣ Эмомалӣ Раҳмон ва сиёсати ваҳдатгароёнаи ӯ, тадбирҳои зиёде амалӣ гардиданд, аз ҷумла:

- барқарорсозии инфрасохтори харобшуда, аз ҷумла роҳҳо, мактабҳо, муассисаҳои тиббӣ ва марказҳои ҳокимият, ки бевосита ба барқарории ҳаёти иҷтимоӣ мусоидат карданд;

- бозгардонии беш аз як миллион гурезаву муҳоҷир, ки яке аз мушкилтарин раванди пасоҷангӣ ба шумор мерафт;

- институтсионализатсияи ваҳдат, ки дар мисоли таъсиси Комиссияи оштии миллӣ, таҳияи қонунгузории муътадил ва ворид кардани неруҳои мухолиф ба ҳаёти сиёсӣ зуҳур кард;

- татбиқи сиёсати таҳаммулгароӣ ва гуногунандешӣ, ки дар асоси принсипҳои озодии виҷдон, фаъолияти озоди ҳизбҳои сиёсӣ ва расонаҳои мустақил пиёда гардид;

- тақвияти қонунмандӣ ва ҳокимияти қонун, ки барои ҷилавгирӣ аз эҳёи ҷанҷолҳои сиёсӣ ва барқарории адолат замина гузошт;

- рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ, ки тавассути барномаҳои сармоягузорӣ, ҷалби кишварҳои дӯст ва таъсиси инфрасохтори навин амалӣ гардид.

Нуқтаи муҳими ин раванди сулҳ он аст, ки дар маркази ҳамаи ин тадбирҳо, мафҳуми Ваҳдат ҳамчун меъёри марказии сиёсӣ ва ахлоқӣ қарор дошт. Ваҳдат дар ин марҳила на танҳо иттиҳоди зоҳирии гурӯҳҳои сиёсӣ, балки ваҳдати иродаву дидгоҳҳои миллӣ ва эҳёи ҳувияти маънавии ҷомеаи тоҷик буд. Маҳз тавассути ин ваҳдат, ҷомеаи ҷангзадаи Тоҷикистон ба як ҷомеаи суботманд, амн ва рӯ ба рушд табдил ёфт.

Имрӯз, бо гузашти беш аз 28 сол аз оғози сулҳ, Тоҷикистон ҳамчун кишвари соҳибистиқлол ва амн дар минтақа шинохта мешавад. Сохтмонҳои азим, аз ҷумла нерӯгоҳи Роғун, даҳҳо мактаб, садҳо пулу роҳ, бемористонҳо, барномаҳои иҷтимоӣ ва фаъолияти фарҳангии рӯ ба боло, нишонаи равшани на танҳо сиёсати сулҳгароёна, балки зиндагии бо ваҳдат асосёфта мебошанд.

Ҷашни Ваҳдати миллӣ дар соли 2026 – ҷашни 29-солагии сулҳи таърихӣ - дар як марҳилаи нави бедории миллию таҳаввулоти ҷаҳонӣ таҷлил мегардад. Ин ҷашн таҷассуми хиради таърихии миллати тоҷик, бурдбории рӯҳонӣ ва хидмати шахсияти таърихиест, ки барои насли оянда ва ҷомеаи ҷаҳонӣ сабақи бузург боқӣ мегузорад.

Эмомалӣ Раҳмон – ҳамчун Пешвои миллат – имрӯз на танҳо рамзи сулҳ ва ваҳдат дар Тоҷикистон, балки намунаи Пешвои сиёсӣ дар низоъҳои муосир дониста мешавад.

Имрӯз вазифаи насли наврас, донишмандон ва ҷомеаи академикӣ он аст, ки мероси ваҳдатро ҳифз намуда, онро дар шаклҳои нави илмию амалӣ таҳия ва густариш диҳанд. Фикру андешаҳои муҳаққиқони ватанӣ ва хориҷӣ бояд дар таҳқиқоти васеи илмӣ, ҳамоишҳои байналмилалӣ ва барномаҳои таълимӣ табдил ба модели омӯзишӣ гарданд.

Ҳамин тавр, таҷрибаи сулҳи тоҷикон ва шахсияти Пешвои миллат ҳамчун намунаи “дипломатияи миллӣ ва ваҳдати арзишманд” бояд дар меҳвари таҳқиқоти таърихӣ, сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ қарор гирад.

Бо роҳбарии Эмомалӣ Раҳмон, сулҳ ба як раванди фаъол табдил ёфта, барномаи амалии ваҳдат дар шакли тадбирҳои мушаххас татбиқ гардид. Аз ҷумла, инфрасохтори харобшуда барқарор гардид, гурезагон бозгаштанд, Комиссияи оштии миллӣ таъсис дода шуд, қонунгузории мусолиҳатомез ва демократӣ таҳия шуд, ваҳдат ҳамчун арзиши меҳварӣ пазируфта гардид. Сиёсати таҳаммулгароӣ ва гуногунандешӣ рушд карда, ҳизбҳои сиёсӣ ва ВАО ба саҳнаи қонунӣ роҳ ёфтанд. Ин ҳама иқдомҳо асоси эъмори давлати муосири тоҷиконро гузоштанд.

Дар натиҷа, Тоҷикистон аз як кишвари ҷангзада ба як давлати амн, суботнок ва дар ҳоли рушд табдил ёфт. Иқдомҳои стратегӣ, аз ҷумла сохтмони Нерӯгоҳи Роғун, даҳҳо мактаб, бемористон, роҳ, нақбҳо ва садҳо иншооти дигар, дар якҷоягӣ бо татбиқи барномаҳои иҷтимоӣ ва илмӣ нишон доданд, ки кишвар ба давраи нави эҳё ворид шудааст.

Имрӯз, дар соли 2026, ки 29-солагии сулҳи тоҷикон таҷлил мегардад, ҷомеаи миллӣ ва ҷаҳонӣ таҷрибаи сулҳи тоҷиконро ҳамчун сарчашмаи омӯзиш, сабақи таҳаммул ва намунаи муваффақи сиёсати дохилӣ мешиносад.

Шахсияти Эмомалӣ Раҳмон – ҳамчун Пешвои миллат – имрӯз дар радифи шахсиятҳои калидии таърихи давлатдории тоҷикон қарор гирифтааст. Вай на танҳо сулҳ овард, балки пояҳои нави давлатдории миллӣ, суботи сиёсӣ ва худшиносии фарҳангиро гузошт.

Маҳз бо шарофати роҳбари оқилу хирадманд ва сиёсати ваҳдатгароёна, Тоҷикистон тавонист дар миёни кишварҳои пасошӯравӣ ҳамчун давлати мустақил, ором ва устувор муаррифӣ шавад. Имрӯз вазифаи насли наврас, муҳаққиқон ва ҷомеаи илмӣ он аст, ки ин мероси гаронбаҳои сулҳ ва ваҳдатро ҳамчун намунаи омӯзиш ва рушди устувор нигоҳ доранд, таҳқиқ намоянд ва дар таҷрибаи ҷаҳонӣ муаррифӣ созанд.

Ояндаи дурахшони Тоҷикистон дар он таҷассум ёфтааст, ки бо сулҳу субот, ваҳдати миллӣ, истифодаи илм ва захираҳои зеҳнӣ ва таҳкими робитаҳои байналмилалӣ кишвар ба як маркази нави рушди устувор дар Осиёи Марказӣ табдил ёбад. Ин ҳадаф тавассути боло бурдани сатҳи маърифат, худшиносии миллӣ ва таҳкими нақши илму маориф амалӣ мегардад.

Турди-аханова Ирода .- омӯзгори кафедраи забонҳои хориҷӣ