Истиқлоли давлатӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо рамзи соҳибихтиёрӣ ва озодии миллӣ, балки заминаи асосии ташаккули сиёсати мустақил, масъулона ва дурбинонаи хориҷӣ гардид. Дар давоми 35 соли соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибихтиёр дар арсаи байналмилалӣ мавқеи шоиста пайдо намуда, бо сиёсати созанда, ташаббусҳои ҷаҳонӣ ва муносибати масъулона ба масъалаҳои муҳими байналмилалӣ ба яке аз кишварҳои фаъол ва ташаббускори ҷомеаи ҷаҳонӣ табдил ёфт. Имрӯз Ҷумҳурии Тоҷикистонро зиёда аз 200 давлати ҷаҳон ба расмият мешиносанд ва кишвар бо аксари давлатҳои ҷаҳон муносибатҳои дипломатӣ ва ҳамкориҳои гуногунҷабҳаи сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва илмӣ дорад. Ин дастоварди бузург маҳз натиҷаи сиёсати хориҷии мутавозин, сулҳҷӯёна ва воқеъбинона мебошад, ки дар меҳвари он ҳифзи манфиатҳои миллӣ, таҳкими истиқлолияти давлатӣ ва таъмини рушди устувори кишвар қарор дорад.

Дар оғози даврони истиқлол Тоҷикистон бо вазъи ниҳоят мураккаби сиёсиву иҷтимоӣ рӯ ба рӯ гардид. Ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ ба рушди давлатдорӣ, иқтисод, иҷтимоиёт ва муносибатҳои байналмилалии кишвар таъсири манфӣ расонд. Аммо бо талошҳои пайвастаи роҳбарияти давлат, пеш аз ҳама, бо сиёсати сулҳҷӯёна ва хирадмандонаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ -Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, Тоҷикистон роҳи барқарорсозии сулҳу субот, таҳкими давлатдорӣ ва эътирофи байналмилалиро интихоб намуд. Раванди сулҳи тоҷикон, ки бо иштироки фаъолонаи ҷомеаи байналмилалӣ ва созмонҳои байналмилалӣ амалӣ гардид, таҷрибаи нодири ҳалли мусолиматомези низоъҳои дохилӣ ба ҳисоб меравад. Ин таҷриба ба ҷаҳониён нишон дод, ки бо иродаи сиёсӣ, гуфтугӯ, таҳаммулпазирӣ ва эҳтироми манфиатҳои миллӣ метавон аз гирдоби низоъ ба сӯи сулҳу созандагӣ роҳ кушод.

Пас аз ба даст овардани сулҳу ваҳдати миллӣ сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба марҳилаи нави рушд ворид гардид. Кишвар муносибатҳои худро бо давлатҳои гуногуни ҷаҳон бар асоси эҳтироми соҳибихтиёрӣ, тамомияти арзӣ, баробарӣ, дахолат накардан ба корҳои дохилии давлатҳо ва ҳалли осоиштаи баҳсҳо ба роҳ монд. Маҳз чунин муносибат ба Тоҷикистон имкон дод, ки ҳамчун давлати дорои мавқеи мустақил ва сиёсати хориҷии фаъол дар низоми муносибатҳои байналмилалӣ ҷойгоҳи худро устувор намояд.

Яке аз самтҳои муҳими сиёсати хориҷии Тоҷикистон иштироки фаъол дар фаъолияти Созмони Милали Муттаҳид ва дигар созмонҳои байналмилалӣ мебошад. Тоҷикистон аз минбари ин созмони бонуфузи байналмилалӣ масъалаҳоеро ба миён гузошт, ки барои тамоми башарият аҳаммияти бузург доранд. Махсусан, масъалаи об ва ҳифзи захираҳои обӣ ба яке аз самтҳои асосии ташаббусҳои байналмилалии кишвари мо табдил ёфт. Ташаббусҳои Тоҷикистон дар масъалаҳои об, аз ҷумла эълон гардидани солҳои байналмилалии марбут ба об ва ташаббуси «Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор»», мавқеи кишварро ҳамчун давлати ташаббускор ва масъули ҷомеаи ҷаҳонӣ боз ҳам таҳким бахшиданд.

Ин ташаббусҳо танҳо масъалаи миллӣ ё минтақавӣ набуда, ба ҳалли яке аз мушкилоти глобалии замони муосир - таъмини дастрасии аҳолии ҷаҳон ба оби тоза ва истифодаи оқилонаи захираҳои обӣ равона шудаанд. Дар шароите ки тағйирёбии иқлим, хушксолӣ, камшавии захираҳои об ва афзоиши талаботи аҳолӣ ба об ҷомеаи ҷаҳониро ба ташвиш овардааст, мавқеи Тоҷикистон аҳаммияти хосса пайдо мекунад. Кишвар бо истифода аз таҷрибаи худ ва имкониятҳои дипломатӣ талош менамояд, ки масъалаи об дар маркази рӯзномаи байналмилалӣ қарор дошта бошад.

Самти дигари муҳими сиёсати хориҷии Тоҷикистон ҳамкориҳои минтақавӣ мебошад. Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун кишвари Осиёи Марказӣ ба рушди муносибатҳои нек ва ҳамкориҳои судманд бо давлатҳои минтақа аҳаммияти махсус медиҳад. Муносибатҳои дӯстона ва ҳамкориҳои дуҷониба бо кишварҳои ҳамсояи Узбекистон, Қирғизистон, Қазоқистон ва Туркманистон барои таҳкими фазои эътимод, субот ва рушди муштарак заминаи мусоид фароҳам меоранд. Дар солҳои охир раванди таҳкими муносибатҳои минтақавӣ, густариши робитаҳои иқтисодӣ, фарҳангӣ ва башардӯстона ба таври назаррас вусъат ёфтааст.

Дар ин замина, мавқеи Тоҷикистон дар масъалаи таъмини амният ва суботи минтақа низ муҳим мебошад. Кишвар дар мубориза бар зидди терроризм, экстремизм, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва дигар таҳдидҳои фаромиллӣ бо давлатҳои минтақа ва созмонҳои байналмилалӣ ҳамкории фаъол дорад. Тоҷикистон бар он назар аст, ки мубориза бо чунин таҳдидҳо танҳо тавассути ҳамкории муштарак, табодули иттилоот, таҳкими марзҳо ва рушди иқтисодиву иҷтимоӣ имконпазир мебошад.

Муносибатҳои Тоҷикистон бо давлатҳои бузург ва шарикони стратегӣ низ дар доираи сиёсати мутавозин ва манфиатҳои миллӣ густариш ёфта истодаанд. Ҳамкориҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва илмӣ бо Федератсияи Русия, Ҷумҳурии Мардумии Чин, Ҷумҳурии Исломии Эрон, кишварҳои Аврупо, Осиё ва дигар минтақаҳои ҷаҳон дар рушди иқтисоди миллӣ, таҳкими иқтидори инсонӣ ва татбиқи лоиҳаҳои муҳим нақши назаррас доранд. Тоҷикистон кӯшиш менамояд, ки муносибатҳои хориҷии худро бар асоси манфиатҳои муштарак ва эҳтироми мутақобила рушд диҳад.

Дар сиёсати хориҷии Тоҷикистон дипломатияи иқтисодӣ низ мавқеи муҳим дорад. Ҷалби сармояи хориҷӣ, рушди тиҷорати байналмилалӣ, татбиқи лоиҳаҳои инфрасохторӣ, рушди энергетика, нақлиёт, саноат ва технологияҳои муосир аз ҷумлаи самтҳои асосии ҳамкориҳои байналмилалии кишвар мебошанд. Тоҷикистон дорои захираҳои бузурги гидроэнергетикӣ буда, дар рушди энергетикаи сабз метавонад саҳми муҳим гузорад. Истифодаи самараноки имкониятҳои энергетикӣ на танҳо барои рушди иқтисоди кишвар, балки барои таъмини амнияти энергетикии минтақа низ аҳаммияти стратегӣ дорад.

Дар баробари ин, рушди робитаҳои байналмилалӣ дар соҳаҳои маориф, илм, фарҳанг ва тандурустӣ низ яке аз самтҳои муҳими ҳамкориҳои Тоҷикистон ба ҳисоб меравад. Ҳамкории донишгоҳҳо, мубодилаи донишҷӯёну омӯзгорон, татбиқи барномаҳои муштараки илмӣ, баргузории конфронсҳои байналмилалӣ ва ҷалби мутахассисони хориҷӣ ба рушди иқтидори илмӣ ва касбии кишвар мусоидат менамояд. Дар ин раванд муассисаҳои таҳсилоти олии кишвар, аз ҷумла донишгоҳҳои тиббӣ, ҳамчун пулҳои муҳими пайвасткунандаи Тоҷикистон бо ҷомеаи илмии ҷаҳон фаъолият мекунанд.

Ҳамкориҳои байналмилалӣ дар соҳаи тандурустӣ низ аҳаммияти махсус доранд. Таҷрибаи пандемия ва дигар таҳдидҳои муосир нишон доданд, ки ҳифзи саломатии аҳолӣ масъалаи танҳо як давлат нест. Табодули таҷриба, гузаронидани таҳқиқоти муштарак, омодасозии мутахассисони баландихтисос, истифодаи технологияҳои муосири тиббӣ ва таҳкими ҳамкориҳои илмӣ барои рушди соҳаи тандурустӣ зарур мебошанд. Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ин самт бо созмонҳои байналмилалӣ ва муассисаҳои илмии кишварҳои гуногун ҳамкорӣ намуда, барои баланд бардоштани сифати хизматрасонии тиббӣ ва омодасозии кадрҳои рақобатпазир тадбирҳои мушаххас меандешад.

Нақши дипломатияи фарҳангӣ дар таҳкими мавқеи Тоҷикистон дар ҷаҳон низ хеле бузург аст. Фарҳанги ғании тоҷикон, таърихи чандинҳазорсола, осори бузургони илму адаб ва арзишҳои маънавии миллати тоҷик ҳамчун воситаи муҳими муаррифии кишвар дар арсаи байналмилалӣ хизмат мекунанд. Ҷашнҳои Наврӯз, таҷлили санаҳои таърихӣ, баргузории рӯзҳои фарҳанги Тоҷикистон дар кишварҳои хориҷӣ ва иштироки ҳунармандону олимони тоҷик дар чорабиниҳои байналмилалӣ ба густариши муколамаи фарҳангҳо мусоидат менамоянд.

Имрӯз Тоҷикистон дар меҳвари ҳамкориҳои байналмилалӣ ҳамчун кишвари дорои мавқеи равшан ва сиёсати созанда қарор дорад. Ҷомеаи ҷаҳонӣ Тоҷикистонро на танҳо ҳамчун давлати дорои таъриху фарҳанги ғанӣ, балки ҳамчун кишвари ташаббускор дар масъалаҳои глобалӣ мешиносад. Мавқеи кишвар дар ҳалли масъалаҳои об, мубориза бо тағйирёбии иқлим, ҳифзи пиряхҳо, таъмини сулҳу субот ва рушди устувор далели он аст, ки Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ аз мавқеи мушоҳидагар берун рафта, ба иштирокчии фаъол ва ташаббускори равандҳои ҷаҳонӣ табдил ёфтааст.

Дар ин замина, ташаббусҳои Тоҷикистон оид ба ҳифзи пиряхҳо ва мубориза бо оқибатҳои тағйирёбии иқлим низ аҳаммияти хосса доранд. Пиряхҳо ҳамчун манбаи асосии оби минтақа дар натиҷаи тағйирёбии иқлим осебпазир гардида истодаанд. Аз ин рӯ, баланд бардоштани сатҳи огоҳии ҷомеаи ҷаҳонӣ, таҳкими ҳамкориҳои илмӣ ва андешидани тадбирҳои муштарак барои ҳифзи онҳо вазифаи муҳими ҳамаи давлатҳо мебошад. Тоҷикистон ҳамчун кишвари кӯҳсор, ки қисми зиёди захираҳои обии Осиёи Марказӣ аз қаламрави он сарчашма мегиранд, дар ин масъала масъулияти махсусро эҳсос мекунад.

35 соли Истиқлоли давлатӣ барои Тоҷикистон давраи ташаккул, таҳким ва рушди давлатдории миллӣ мебошад. Дар ин муддат кишвар тавонист аз марҳилаҳои ниҳоят душвори таърихӣ гузашта, ба як субъекти мустақили муносибатҳои байналмилалӣ табдил ёбад. Дастовардҳои имрӯзаи Тоҷикистон дар сиёсати хориҷӣ натиҷаи меҳнати пайваста, иродаи сиёсӣ, дипломатияи фаъол ва сиёсати дурбинонаи роҳбарияти давлат мебошанд.

Моҳияти сиёсати хориҷии Тоҷикистонро метавон дар чанд мафҳуми калидӣ ифода намуд: сулҳ, эътимод, ҳамкорӣ, эҳтироми мутақобил ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ. Кишвар ҷонибдори ҷаҳоне мебошад, ки дар он масъалаҳои баҳснок бо роҳи гуфтушунид ва дипломатия ҳал карда шаванд, давлатҳо ба соҳибихтиёрии якдигар эҳтиром гузоранд ва ҳамкориҳои байналмилалӣ ба манфиати рушди устувор ва зиндагии шоистаи мардум равона гарданд.

Истиқлоли давлатӣ ба Тоҷикистон имконият дод, ки дар низоми муносибатҳои байналмилалӣ ҷойгоҳи мустақили худро муайян намояд. Имрӯз парчами Тоҷикистон дар назди созмонҳои байналмилалӣ ва пойтахтҳои кишварҳои гуногуни ҷаҳон парафшон аст. Садои Тоҷикистон дар масъалаҳои муҳими ҷаҳонӣ шунида мешавад. Ташаббусҳои кишвар дар сатҳи байналмилалӣ мавриди дастгирӣ қарор мегиранд ва таҷрибаи сулҳу ваҳдати миллии тоҷикон ҳамчун намунаи муҳими таърихӣ омӯхта мешавад.

Дар арафаи таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатӣ метавон бо итминон таъкид намуд, ки Тоҷикистон дар сиёсати хориҷии худ роҳи дурустро интихоб кардааст. Ин роҳ роҳи ҳамкорӣ ба ҷойи муқобилият, муколама ба ҷойи низоъ, эътимод ба ҷойи бегонагӣ ва созандагӣ ба ҷойи харобкорӣ мебошад. Ҷумҳурии Тоҷикистон бо такя ба арзишҳои истиқлолият, ваҳдати миллӣ ва сиёсати созандаи хориҷӣ минбаъд низ барои таҳкими мавқеи худ дар арсаи байналмилалӣ, густариши муносибатҳои дӯстона бо давлатҳои ҷаҳон ва саҳм гузоштан дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ талош хоҳад кард.

Тоҷикистон имрӯз дар меҳвари ҳамкориҳои байналмилалӣ қарор дорад ва ин мавқеъ натиҷаи эътирофи сиёсати сулҳҷӯёна, ташаббусҳои созанда ва масъулияти байналмилалии кишвар мебошад. Истиқлоли давлатӣ ба миллати тоҷик имконият дод, ки дар ҷомеаи ҷаҳонӣ бо номи худ, бо парчами худ ва бо мавқеи мустақили худ иштирок намояд. Аз ин рӯ, ҳифзи истиқлолият, таҳкими ваҳдати миллӣ ва идомаи сиёсати созандаи хориҷӣ вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон ва заминаи асосии рушди минбаъдаи давлат мебошад.

Файзив Р. Ҳ.-муаллими калони кафедраи анатомияи одам ба номи профессор Я. А. Раҳимов