Дар таърихи илми тибби тоҷик шахсиятҳое ҳастанд, ки фаъолияти онҳо танҳо бо кашфиёти илмӣ маҳдуд нашуда, балки дар ташаккули низоми муосири ҳифзи саломатии аҳолӣ, омодасозии мутахассисони баландихтисос ва рушди фарҳанги беҳдоштии ҷомеа нақши барҷаста гузоштааст. Яке аз чунин олимони маъруф доктори илмҳои тиб, профессор Дабуров Комил Низомович мебошад, ки тамоми фаъолияти меҳнатӣ ва илмии худро ба пешгирии бемориҳо, рушди беҳдошти муҳити зист, эпидемиология ва тандурустии ҷамъиятӣ бахшидааст. Ӯ аз зумраи олимонест, ки фаъолияти бисёрсолаи илмӣ, омӯзгорӣ ва амалии худро дар хизмати мардум қарор дода, дар рушди мактаби илмии беҳдоштшиносӣ дар Тоҷикистон саҳми арзишманд гузоштааст.

Комил Низомович Дабуров соли 1948 ба дунё омадааст. Пас аз хатми Институти давлатии тиббии шаҳри Донетск соли 1973 фаъолияти меҳнатии худро ҳамчун духтури беҳдоштшиноси Бунгоҳи санитарию вогиршиносии шаҳри Қӯрғонтеппа (ҳоло шаҳри Бохтар) оғоз намуд. Дар ҳамин солҳои аввал ӯ бо масъалаҳои таъмини амнияти санитарӣ, пешгирии бемориҳои сироятӣ ва баланд бардоштани сатҳи беҳдошти аҳолӣ аз наздик машғул гардида, таҷрибаи ғании амалиро соҳиб шуд.

Солҳои 1975-1976 дар Институти эпидемиология ва беҳдошти шаҳри Душанбе ҳамчун ходими хурди илмӣ фаъолият намуда, ба корҳои тадқиқотӣ ҷалб гардид. Бо мақсади такмили донишу маҳорати илмӣ солҳои 1976-1979 дар аспирантураи кафедраи беҳдошти Институти давлатии тиббии №2-и шаҳри Москва таҳсил кард. Дар ҳамин ҷо пояҳои асосии мактаби илмии ӯ ташаккул ёфта, ба омӯзиши масъалаҳои истифодаи воситаҳои микробиологии ҳифзи растанӣ ва таъсири онҳо ба муҳити зист ва саломатии инсон оғоз намуд.

Пас аз хатми аспирантура солҳои 1980-1981 ҳамчун табиби вирусшиноси Стансияи санитарию вогиршиносии Вазорати тандурустии Руссия фаъолият бурд. Ин давра барои ташаккули ҷаҳонбинии илмии ӯ аҳамияти калон дошта, имконият фароҳам овард, ки таҷрибаи пешқадами мактабҳои илмии Иттиҳоди Шӯравиро аз худ намояд.

Аз соли 1981 то соли 1989 вазифаи сарэпидемиологи шуъбаи тандурустии шаҳри Душанберо иҷро намуда, дар ҳалли масъалаҳои муҳими санитариву эпидемиологӣ нақши муассир гузошт. Ин солҳои фаъолияти ӯ ба давраи густариши чорабиниҳои пешгирии бемориҳои сироятӣ, такмили назорати давлатии санитарӣ ва баланд бардоштани сатҳи омодагии муассисаҳои тандурустӣ рост меояд.

Солҳои 1989-2001 сартабиби Бунгоҳи гандзудоии шаҳри Душанбе буд. Дар ҳамин давра ҳамзамон фаъолияти омӯзгориро низ оғоз намуда, солҳои 1998-2001 ҳамчун ассистенти кафедраи беҳдошти муҳити зисти Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино ба тарбияи мутахассисони ҷавон машғул гардид. Маҳз ҳамин омезиши фаъолияти илмӣ, амалӣ ва омӯзгорӣ ӯро ба яке аз чеҳраҳои шинохтаи соҳаи беҳдоштшиносии мамлакат табдил дод.

Бо ташаббус ва роҳбарии профессор Дабуров масъалаҳои муҳими беҳдошти муҳити зист, амнияти санитарии аҳолӣ, мубориза бар зидди сироятҳои дохилибеморхонагӣ ва рушди тандурустии ҷамъиятӣ дар сатҳи нави илмӣ мавриди омӯзиш қарор гирифтанд. Ӯ аз ҷумлаи аввалин олимони тоҷик буд, ки зарурати омӯзиши ҳамаҷонибаи таъсири воситаҳои микробиологии ҳифзи растаниҳоро ба муҳити зист ва саломатии инсон асоснок намуд.

Соли 1980 рисолаи номзадии худро дар мавзӯи «Асосноккунии беҳдоштии истифодаи инсектитсидҳои бактериявии Bacillus thuringiensis дар кишоварзӣ» ҳимоя намуд. Ин таҳқиқот барои замони худ аҳамияти бузурги илмӣ дошта, масъалаҳои истифодаи бехатари воситаҳои биологиро дар кишоварзӣ бо талаботи беҳдоштӣ пайваст намуд. Баъдан, соли 1998 рисолаи доктории худро дар мавзӯи «Ҷанбаҳои беҳдоштӣ ва экологии истифодаи воситаҳои микробиологии ҳифзи растаниҳо дар асоси Bacillus thuringiensis дар кишоварзии Тоҷикистон» ҳимоя кард. Ин тадқиқоти фундаменталӣ дар ташаккули самти нави илмии арзёбии беҳдоштӣ ва экологии воситаҳои биологии ҳифзи растанӣ саҳми назаррас гузошт.

Дастовардҳои илмии профессор Дабуров К. Н. танҳо бо ҳамин маҳдуд намешаванд. Ӯ солҳои зиёд масъалаҳои сироятҳои дохилибеморхонагиро таҳқиқ намуда, роҳҳои муосири пешгирӣ ва назорати онҳоро пешниҳод кардааст. Дар баробари ин, масъалаҳои идоракунии хавфҳои санитарӣ, беҳдошти муҳити зист, таъмини амнияти эпидемиологӣ, пешгирии бемориҳои сироятӣ ва таҳкими низоми тандурустии ҷамъиятӣ аз самтҳои асосии фаъолияти илмии ӯ ба ҳисоб мераванд.

Самараи фаъолияти илмиаш дар зиёда аз 350 асари илмӣ инъикос ёфтааст. Ӯ муаллифи ду монография, шаш дастури методӣ, ҳашт тавсияи методӣ ва ду ихтирооти бо патент ҳифзшуда мебошад. Осори илмии ӯ на танҳо барои олимон, балки барои табибони амалӣ, эпидемиологҳо, беҳдоштшиносон ва донишҷӯёни муассисаҳои таҳсилоти олии тиббӣ ҳамчун сарчашмаи арзишманди илмӣ хизмат мекунанд.

Фаъолияти омӯзгории профессор Дабуров К. Н. низ басо пурмаҳсул буд. Аз соли 2001 то соли 2005 вазифаи декани факултети пешгирии бемориҳоро ба зимма дошт. Дар ин давра барои такмили нақшаҳои таълимӣ, ҷорӣ намудани усулҳои нави омӯзиш ва баланд бардоштани сатҳи омодагии мутахассисони соҳаи санитариву эпидемиологӣ корҳои назаррас анҷом дод. Солҳои 2005-2009 ҳамчун декани факултети тандурустии ҷамъиятӣ дар рушди ин самти нави таҳсилоти тиббӣ саҳми арзанда гузошт. То охири умр мудири кафедраи беҳдошти муҳити зист буда, дар тарбияи насли нави олимону омӯзгорон хизматҳои шоиста анҷом дод.

Яке аз муҳимтарин дастовардҳои ӯ ташкили мактаби илмӣ мебошад. Зери роҳбарии профессор Дабуров К. Н. даҳ рисолаи номзадӣ ва чор рисолаи докторӣ ҳимоя гардидааст. Шогирдони ӯ имрӯз дар муассисаҳои гуногуни илмӣ, таълимӣ ва тандурустии кишвар фаъолият намуда, анъанаҳои илмии устоди худро идома медиҳанд.

Хизматҳои бисёрсолаи ӯ аз ҷониби давлат ва ҷомеа низ сазовори қадрдонӣ гардидаанд. Ӯ соҳиби унвони фахрии Аълочии тандурустии Иттиҳоди Шӯравӣ буда, бо фаъолияти содиқона ва натиҷаҳои назарраси илмӣ миёни ҳамкасбон эҳтироми баланд пайдо кардааст.

Дар солҳои паҳншавии бемории нави коронавирус (COVID-19) таҷрибаи чандинсолаи профессор Дабуров К. Н. бори дигар аҳамияти бузурги худро нишон дод. Ӯ ҳамчун мутахассиси варзидаи беҳдоштшиносӣ ва тандурустии ҷамъиятӣ дар таҳияи тавсияҳои илмӣ оид ба пешгирии паҳншавии сироят, баланд бардоштани фарҳанги санитарии аҳолӣ, истифодаи дурусти воситаҳои муҳофизати инфиродӣ ва риояи қоидаҳои беҳдоштӣ фаъолона иштирок намуд. Машваратҳо, тавсияҳо ва корҳои фаҳмондадиҳии ӯ барои кормандони соҳаи тандурустӣ ва аҳолӣ дар баланд бардоштани омодагии ҷомеа нисбат ба пандемия саҳми арзанда гузоштанд. Дар он рӯзҳои ҳассос профессор Дабуров К. Н. борҳо таъкид мекард, ки мубориза бо бемориҳои сироятӣ танҳо вазифаи табибон нест, балки масъулияти ҳар як шаҳрванди ҷомеа мебошад.

Мероси илмии профессор Комил Дабуров имрӯз низ аҳамияти худро нигоҳ доштааст. Бо назардошти тағйирёбии иқлим, рушди технологияҳои кишоварзӣ, афзоиши таҳдидҳои биологӣ ва хатари бемориҳои сироятии нав масъалаҳои беҳдошт, экология ва тандурустии ҷамъиятӣ беш аз ҳар вақти дигар аҳамияти стратегӣ касб кардаанд. Андешаҳо ва корҳои илмии ӯ барои таҳияи сиёсати давлатии ҳифзи саломатӣ ва рушди илмҳои тиббӣ заминаи боэътимод ба ҳисоб мераванд.

Профессор Комил Низомович Дабуров дар таърихи тибби тоҷик ҳамчун олими тавоно, беҳдоштшиноси барҷаста, роҳбари кордон, омӯзгори фидоӣ ва асосгузори мактаби муосири илмии беҳдошти муҳити зист ва тандурустии ҷамъиятӣ ҷойгоҳи арзандаи худро соҳиб гардидааст. Зиндагиномаи ӯ намунаи хизмати содиқона ба илм, маориф ва ҳифзи саломатии мардум мебошад. Номи ӯ дар саҳифаҳои таърихи тибби миллӣ ҳамчун шахсияте боқӣ хоҳад монд, ки бо меҳнати софдилона, дониш, таҷриба ва масъулияти баланди шаҳрвандӣ дар рушди илми беҳдоштшиносӣ ва таҳкими амнияти санитариву эпидемиологии Тоҷикистон саҳми мондагор гузоштааст.

Рӯҳашон шод бод!

ШУЪБАИ ИТТИЛООТ ВА РОБИТА БО ҶОМЕА