Коррупсия яке аз зуҳуроти номатлуби ҷомеаи муосир ба ҳисоб рафта, ба рушди иқтисодию иҷтимоӣ, волоияти қонун, адолати иҷтимоӣ ва эътимоди шаҳрвандон ба фаъолияти мақомоти давлатӣ таъсири манфӣ мерасонад. Ин падида танҳо гирифтани пора ё истифодаи нодурусти мақоми хизматӣ нест, балки маҷмӯи муносибатҳо ва амалҳоест, ки манфиати шахсиро аз манфиати ҷомеа боло мегузоранд. Аз ин рӯ, муқовимат ба коррупсия бояд ҳамчун яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ ва вазифаи умумии ҷомеа баррасӣ гардад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон аз рӯзҳои аввали соҳибистиқлолӣ барои ташаккули заминаҳои ҳуқуқӣ ва институтсионалии муқовимат ба коррупсия тадбирҳои зарурӣ андешида мешаванд. Қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия» ва Стратегияи давлатии муқовимат ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030 аз ҷумлаи иқдомҳои муҳим дар ин самт ба шумор мераванд. Ҳадафи асосии сиёсати зиддикоррупсионӣ танҳо ошкор ва ба ҷавобгарӣ кашидани шахсони қонуншикан нест, балки пешгирии сабабу омилҳои коррупсионӣ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, таҳкими шаффофият ва ташаккули фарҳанги зиддикоррупсионӣ дар ҷомеа мебошад.

Коррупсия пеш аз ҳама ба адолати иҷтимоӣ зарба мезанад. Агар масъалае, ки бояд тибқи қонун ва тартиби муайян ҳал шавад, бо роҳи додани пора ё истифодаи робитаҳои шахсӣ ҳал гардад, принсипи баробарии шаҳрвандон дар назди қонун халалдор мешавад. Дар чунин шароит дониш, меҳнат, қобилият ва масъулият метавонанд ҷойи худро ба муносибатҳои ғайрирасмӣ диҳанд. Ин ҳолат махсусан барои насли ҷавон хатарнок аст, зеро метавонад дар зеҳни онҳо тасаввуроти нодурустеро ба вуҷуд оварад, ки гӯё муваффақият на бо дониш ва меҳнати ҳалол, балки бо пулу шиносбозӣ ба даст меояд.

Аз ин рӯ, мубориза бо коррупсия бояд аз тарбияи инсон оғоз гардад. Оила, муассисаҳои таълимӣ, ҷомеа, воситаҳои ахбори омма ва ниҳодҳои давлатӣ дар ташаккули ҷаҳонбинии зиддикоррупсионии насли наврас нақши муҳим доранд. Ба ҷавонон бояд фаҳмонида шавад, ки поквиҷдонӣ, ростқавлӣ, эҳтироми қонун ва масъулияти шаҳрвандӣ арзишҳои муҳимми ҷомеаи солим мебошанд. Ҷавоне, ки бо дониш ва меҳнати худ ба мақсад мерасад, на танҳо барои худ, балки барои рушди давлат низ саҳм мегузорад.

Дар ин раванд нақши хизматчиёни давлатӣ низ бисёр муҳим аст. Мансаби давлатӣ пеш аз ҳама масъулият дар назди ҷомеа мебошад. Шахсе, ки ба вазифаи давлатӣ таъйин мешавад, бояд дарк намояд, ки ваколати ба ӯ додашуда барои ҳимояи манфиатҳои ҷамъиятӣ пешбинӣ шудааст, на барои ба даст овардани манфиати шахсӣ. Риояи қонун, муносибати одилона бо шаҳрвандон, пешгирии бархӯрди манфиатҳо, истифодаи дурусти маблағҳои давлатӣ ва масъулият барои қарорҳои қабулшуда бояд ҷузъи фарҳанги идоракунии давлатӣ бошанд.

Имрӯз рушди технологияҳои рақамӣ низ метавонад дар пешгирии коррупсия нақши муассир дошта бошад. Рақамикунонии хизматрасониҳои давлатӣ, кам кардани равандҳои нолозими маъмурӣ, шаффоф намудани хариди давлатӣ ва дастрасии шаҳрвандон ба маълумоти зарурӣ метавонанд имкониятҳои сӯиистифода аз ваколатро коҳиш диҳанд. Ҳамзамон, технология танҳо восита аст ва самаранокии он аз сатҳи масъулият, назорат ва фарҳанги ҳуқуқии ҷомеа вобаста мебошад.

Коррупсия ба рушди иқтисодӣ низ таъсири ҷиддӣ мерасонад. Вақте маблағҳои давлатӣ ғайриқонунӣ ё бесамар истифода мешаванд, имконияти татбиқи барномаҳои иҷтимоӣ, сохтмони инфрасохтор, рушди маориф, тандурустӣ ва дигар соҳаҳои муҳими ҳаёти ҷомеа коҳиш меёбад. Муҳити солими иқтисодӣ бошад, ба қонунмандӣ, рақобати одилона ва ҳифзи ҳуқуқи соҳибкорон ниёз дорад. Бинобар ин, мубориза бо коррупсия яке аз шартҳои муҳими фароҳам овардани муҳити мусоиди соҳибкорӣ ва рушди устувори иқтисодӣ мебошад.

Масъалаи муқовимат ба коррупсия махсусан дар соҳаҳои маориф ва тандурустӣ аҳамияти калон дорад. Дар соҳаи маориф дониш ва қобилияти воқеии инсон бояд меъёри асосии баҳогузорӣ бошад. Дар соҳаи тандурустӣ бошад, муносибати касбӣ, масъулият ва ахлоқи табиб бояд дар мадди аввал қарор дошта бошад. Ҳар гуна муносибати ғайриқонунӣ дар ин соҳаҳо на танҳо ба шахси алоҳида, балки ба сифати хизматрасониҳои ҷамъиятӣ таъсир мерасонад.

Муқовимат ба коррупсия танҳо вазифаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нест. Ҳар як шаҳрванд дар ин раванд масъулияти худро дорад. Агар мо хоҳони ҷомеаи одилона ва давлати пешрафта бошем, бояд худ аз амалҳои коррупсионӣ худдорӣ намоем, ҳуқуқи худро донем ва масъалаҳои қонуниро тавассути роҳҳои қонунӣ ҳал кунем. Бетарафӣ нисбат ба коррупсия низ метавонад ба паҳншавии фарҳанги нодуруст мусоидат намояд. Аз ин рӯ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва ташаккули мавқеи фаъоли шаҳрвандӣ яке аз роҳҳои муҳими пешгирии ин падида мебошад.

Дар шароити муосир ҷомеаи пок аз коррупсия бояд ҳамчун ҳадафи умумии давлат ва ҷомеа арзёбӣ гардад. Чунин ҷомеа ҷомеаест, ки дар он қонун эҳтиром мешавад, манфиати ҷамъиятӣ аз манфиати шахсӣ болотар гузошта мешавад, хизмат ба давлат ҳамчун масъулият пазируфта мешавад ва муваффақият бо дониш, меҳнат ва қобилият ба даст меояд. Ҳар қадаме, ки барои таҳкими қонун, шаффофият, масъулият ва поквиҷдонӣ гузошта мешавад, сармоягузорӣ ба ояндаи давлат мебошад.

Дар умум мубориза бо коррупсия раванди тӯлонӣ ва пайваста буда, танҳо бо қабули қонунҳо ба анҷом намерасад. Барои ноил шудан ба натиҷаи устувор зарур аст, ки қонунгузорӣ, фаъолияти мақомоти давлатӣ, тарбияи ҳуқуқӣ, маориф, воситаҳои ахбори омма, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва масъулияти ҳар як шаҳрванд бо ҳам пайваст бошанд. Ҷомеаи пок аз коррупсия заминаи муҳими таҳкими давлатдорӣ, рушди иқтисодӣ, таъмини адолати иҷтимоӣ ва баланд бардоштани эътимоди шаҳрвандон ба ниҳодҳои давлатӣ мебошад. Аз ҳамин рӯ, мубориза бо коррупсия на танҳо мубориза бар зидди як падидаи ҳуқуқӣ, балки талош барои бунёди ҷомеаи солим, адолатпарвар ва давлате мебошад, ки дар он қонун, масъулият, поквиҷдонӣ ва манфиати умумӣ арзиши воқеӣ доранд.

Нуриддинов Ҷ. А.-омузгори кафедраи рентгенология ва радиология