Дар замони муосир рушди босуръати технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеаро фаро гирифта, низоми маориф низ аз ин раванд дар канор намондааст. Имрӯз таълими рақамӣ яке аз самтҳои муҳимми ислоҳоти соҳаи маориф ба ҳисоб рафта, барои баланд бардоштани сифати таълим, дастрасии баробари шаҳрвандон ба дониш ва омода намудани мутахассисони рақобатпазир заминаи мусоид фароҳам меорад.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва ташаккули ҷомеаи иттилоотӣ истифодаи технологияҳои рақамӣ дигар танҳо воситаи ёрирасони таълим набуда, балки ба ҷузъи муҳими низоми муосири таҳсилот табдил ёфтааст. Аз ин рӯ, муайян намудани самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ дар соҳаи маориф, дастгирии ташаббусҳои инноватсионӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои татбиқи технологияҳои нав аз ҷумлаи вазифаҳои муҳимми давлат ба шумор мераванд.

Дар ҷумҳуриамон масъалаи рушди соҳаи маориф ва истифодаи технологияҳои муосир дар раванди таълим дар меҳвари сиёсати иҷтимоии давлат қарор дорад. Дар ин раванд нақши Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар муайян намудани самтҳои стратегии рушди соҳаи маориф, дастгирии ислоҳоти соҳа ва фароҳам овардани заминаҳои рушди технологияҳои рақамӣ муҳим мебошад.

Маориф ҳамчун омили асосии рушди сармояи инсонӣ ва пешрафти ҷомеа дар сиёсати иҷтимоии Ҷумҳурии Тоҷикистон мавқеи муҳим дорад. Таваҷҷуҳ ба рушди муассисаҳои таълимӣ, баланд бардоштани сатҳи донишандӯзии насли наврас, омода намудани кадрҳои баландихтисос ва истифодаи технологияҳои муосир аз самтҳои асосии сиёсати давлатӣ дар соҳаи маориф мебошанд.

Пешвои миллат-Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар суханрониҳо ва паёмҳои хеш ба Маҷлиси Олӣ борҳо масъалаҳои баланд бардоштани сифати таълим, омӯзиши илмҳои дақиқу табиӣ, забонҳои хориҷӣ, рушди тафаккури техникӣ ва истифодаи технологияҳои иттилоотиро таъкид намудаанд.

Ин таваҷҷуҳ нишон медиҳад, ки рушди маориф бояд бо талаботи замони муосир ҳамқадам бошад. Дар ин замина, рақамикунонии раванди таълим яке аз роҳҳои муҳимми баланд бардоштани самаранокии фаъолияти муассисаҳои таълимӣ ба ҳисоб меравад.

Татбиқи сиёсати давлатӣ дар самти рақамикунонии маориф фарогири якчанд самти асосӣ мебошад: 

-       таҳкими заминаҳои меъёрии ҳуқуқии истифодаи технологияҳои рақамӣ;

-       таъмини муассисаҳои таълимӣ бо компютер ва таҷҳизоти муосир;

-       васеъ намудани дастрасӣ ба интернет;

-       таҳияи китобҳои дарсӣ ва маводи таълимии электронӣ;

-       баланд бардоштани саводнокии рақамии омӯзгорону хонандагон;

-       ҷорӣ намудани платформаҳои таълимии электронӣ;

-       рушди омӯзиши фосилавӣ ва таҳсилоти омехта.

Татбиқи ин самтҳо барои ташаккули муҳити муосири таълимӣ ва фароҳам овардани имкониятҳои нави омӯзиш мусоидат менамояд.

Яке аз нишондиҳандаҳои муҳими таваҷҷуҳи давлат ба рушди таълими рақамӣ қабули санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ва барномаҳои давлатӣ мебошад.

Дар мамлакат барои гузариш ба низоми муосири таълим як қатор санадҳои муҳим қабул гардидаанд:

Якум, Консепсияи гузариш ба таҳсилоти рақамӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2042, ки бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 31 августи соли 2022, №439 тасдиқ шудааст. Ҳадафи асосии он фароҳам овардани заминаҳои устувори рақамикунонии низоми маориф мебошад

Дуюм, Барномаи ҷорӣ намудани технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ дар муассисаҳои таҳсилоти умумии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2024–2028, ки бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 20 марти соли 2024, №154 қабул гардидааст. Барномаи мазкур ба беҳтар намудани сифати таълим тавассути ҷорӣ намудани технологияҳои муосир, таҷдиди усулҳои таълим ва баланд бардоштани самаранокии хизматрасониҳои таълимӣ равона шудааст.

Сеюм, Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 январи соли 2025, №911, ки тибқи он солҳои 2025–2030 Солҳои рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия эълон шудаанд. Ин иқдом барои густариши технологияҳои рақамӣ, рушди инноватсия ва омода намудани мутахассисони соҳаи технологияҳои иттилоотӣ заминаи сиёсиву ташкилӣ фароҳам меорад.

Таҳлили ин санадҳо нишон медиҳад, ки рақамикунонии соҳаи маориф як раванди мақсаднок буда, барои татбиқи он ҳамоҳангсозии фаъолияти мақомоти давлатӣ, муассисаҳои таълимӣ, омӯзгорон ва ҷомеа зарур аст.

Таълими рақамӣ шакли ташкили раванди таълим мебошад, ки дар он технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ барои пешниҳоди дониш, ташкили фаъолияти мустақилонаи хонандагон, арзёбии натиҷаҳои таълим ва муоширати омӯзгорону таълимгирандагон истифода мешаванд.

 Таълими рақамӣ танҳо истифодаи компютер ё тахтаи электронӣ нест. Он тағйир додани муносибат ба раванди таълим, ҷорӣ намудани усулҳои нави омӯзиш ва ташаккули муҳити интерактивии таълимиро дар бар мегирад.

Аҳаммияти таълими рақамӣ дар чанд ҷиҳатҳо зоҳир мегардад:

-       дастрасии васеъ ба дониш: хонандагону донишҷӯён метавонанд аз китобхонаҳои электронӣ, курсҳои омӯзишӣ ва дигар захираҳои рақамӣ истифода баранд;

-       фардикунонии раванди таълим: имконият фароҳам меояд, ки омӯзиш бо назардошти қобилият, суръат ва сатҳи дониши ҳар як таълимгиранда ташкил карда шавад;

-       баланд бардоштани шавқу ҳавас: истифодаи видео, аниматсия, моделсозӣ ва машқҳои интерактивӣ муҳити таълимиро ҷолиб мегардонад;

-       рушди тафаккури мустақилона: технологияҳои рақамӣ ба ҷустуҷӯ, таҳлил, муқоиса ва коркарди мустақилонаи иттилоот мусоидат мекунанд;

-       тақвияти робитаи омӯзгор ва хонанда: платформаҳои электронӣ имконияти муошират, супоридани вазифаҳо ва арзёбии натиҷаҳои таълимро фароҳам меоранд.

Ҳамин тариқ, таълими рақамӣ на танҳо воситаи навсозии раванди таълим, балки яке аз омилҳои муҳимми ташаккули насли дорои дониш, малака ва салоҳиятҳои рақобатпазир мебошад.

 Дар раванди рақамикунонии маориф омӯзгор мақоми махсус дорад. Ҳатто дар шароити истифодаи технологияҳои пешрафта нақши омӯзгор ҳамчун роҳнамо, ташкилкунанда ва тарбиятгари шахсият тағйирнопазир боқӣ мемонад.

Технология метавонад маълумот пешниҳод намояд, аммо омӯзгор ба таълим мазмун, ҳадаф ва самти тарбиявӣ мебахшад.

Аз ин рӯ, омӯзгори муосир бояд дорои чунин салоҳиятҳо бошад:

-       истифодаи самараноки компютер ва интернет;

-       таҳияи маводи таълимии электронӣ;

-       кор бо платформаҳои таълимии рақамӣ;

-       истифодаи воситаҳои интерактивӣ дар дарс;

-       арзёбии электронии дониш ва малакаи хонандагон;

-       риояи фарҳанги иттилоотӣ ва амнияти рақамӣ;

-       истифодаи оқилонаи имкониятҳои зеҳни сунъӣ.

 Махсусан, дар шароити рушди зеҳни сунъӣ омӯзгор бояд хонандагонро ба истифодаи масъулиятноки он роҳнамоӣ намуда, қобилияти тафаккури интиқодӣ, таҳлили иттилоот ва мустақилона хулосабарорӣ кардани онҳоро инкишоф диҳад.

Барои амалӣ намудани ҳадафҳои сиёсати давлатӣ дар самти рақамикунонии маориф истифодаи усулҳои самараноки педагогӣ зарур мебошад.

Дар ин замина, чунин роҳҳои методиро пешниҳод кардан мумкин аст:

1. Омӯзгор метавонад бо истифода аз презентатсияҳо, видеодарсҳо, тахтаҳои электронӣ ва тестҳои рақамӣ иштироки фаъоли хонандагонро таъмин намояд.

2. Тавассути платформаҳои электронӣ супоришҳо пешниҳод карда шуда, натиҷаҳои фаъолияти таълимгирандагон таҳлил ва арзёбӣ мегарданд.

3. Ҷамъоварӣ ва дастрас намудани китобҳои дарсӣ, дастурҳои методӣ, мақолаҳои илмӣ ва маводи иловагӣ дар шакли электронӣ барои рушди худомӯзӣ мусоидат мекунад.

4. Якҷоя истифода бурдани дарсҳои анъанавӣ ва воситаҳои рақамӣ имконият медиҳад, ки афзалиятҳои ҳар ду шакли таълим истифода шаванд.

5. Воситаҳои зеҳни сунъӣ метавонанд барои таҳияи саволу супоришҳо, шарҳи мафҳумҳои мураккаб ва омода намудани маводи таълимӣ истифода шаванд. Аммо натиҷаҳои пешниҳодкардаи онҳо бояд аз ҷониби омӯзгор санҷида шаванд.

6. Дар муассисаҳои таълимӣ омӯзиши фарҳанги истифодаи интернет, ҳифзи маълумоти шахсӣ, муайян кардани иттилооти бардурӯғ ва риояи одоби муоширати электронӣ бояд ба роҳ монда шавад.

Ҳамин тариқ, яке аз ҳадафҳои муҳимми сиёсати маорифпарваронаи давлат тарбияи насли босавод, соҳибмаърифат, ватандӯст ва дорои ҷаҳонбинии муосир мебошад. Дар ин раванд таълими рақамӣ имкониятҳои васеъро барои ташаккули малакаҳои касбӣ, тафаккури техникӣ ва қобилияти эҷодии ҷавонон фароҳам меорад.

Имрӯз ҷомеа ба мутахассисоне ниёз дорад, ки на танҳо донишҳои назариявӣ дошта бошанд, балки тавонанд аз технологияҳои рақамӣ дар фаъолияти касбӣ истифода баранд, мушкилотро мустақилона ҳал намоянд ва ба тағйироти босуръати ҷаҳони муосир мутобиқ шаванд.

 Аз ин лиҳоз, муассисаҳои таълимӣ бояд дар баробари додани донишҳои соҳавӣ ба ташаккули фарҳанги рақамӣ, масъулияти шаҳрвандӣ, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва истифодаи мақсадноки технологияҳо диққати махсус диҳанд.

Дар маҷмӯъ, таълими рақамӣ яке аз самтҳои афзалиятноки рушди низоми маорифи муосир ба ҳисоб рафта, татбиқи он бо сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самти рушди маориф, илм, технология ва инноватсия алоқамандии зич дорад.

Таҳлили санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ва барномаҳои давлатӣ нишон медиҳад, ки барои гузариш ба таҳсилоти рақамӣ дар кишвар заминаҳои муайяни ҳуқуқӣ ва ташкилӣ фароҳам оварда шудаанд. Аз ҷумла, қабули Консепсияи гузариш ба таҳсилоти рақамӣ то соли 2042, Барномаи ҷорӣ намудани технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ барои солҳои 2024–2028 ва эълон гардидани солҳои 2025–2030 ҳамчун Солҳои рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия аз ҷумлаи иқдомҳои муҳим дар ин самт мебошанд.

Дар ин замина, нақши Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар муайян намудани самтҳои стратегии рушди соҳаи маориф, дастгирии ислоҳоти соҳа ва ташаккули заминаҳои сиёсиву ҳуқуқии рақамикунонӣ мавриди таваҷҷуҳ қарор мегирад.

Ҳамзамон, бояд таъкид намуд, ки татбиқи самараноки таълими рақамӣ танҳо бо қабули санадҳои давлатӣ маҳдуд намегардад. Барои ноил шудан ба натиҷаҳои назаррас фаъолияти ҳамоҳангшудаи мақомоти давлатӣ, роҳбарони муассисаҳои таълимӣ, омӯзгорон, волидон ва худи хонандагону донишҷӯён зарур мебошад.

Мо, омӯзгорон, вазифадорем, ки дар татбиқи ҳадафҳои созандаи давлат дар соҳаи маориф саҳми худро гузошта, бо истифода аз усулҳои муосири таълим насли дорои донишҳои амиқ, ҷаҳонбинии васеъ, тафаккури техникӣ ва фарҳанги баланди рақамиро тарбия намоем.

Сироҷиддинов М. Э., номзади илмҳои техникӣ, ассистенти кафедраи физикаи тиббӣ ва биологӣ бо асосҳои технологияи информатсионӣ

---