Фарҳанги ҳар як миллат дар тӯли асрҳо ташаккул ёфта, дар расму оин, ҷашнҳо, суннатҳои мардумӣ, забон, адабиёт ва ҷаҳонбинии он таҷассум меёбад. Ҷашнҳои миллӣ танҳо рӯзҳои шодмонӣ нестанд. Онҳо хотираи таърихии мардумро нигоҳ дошта, муносибати инсонро бо табиат, меҳнат, ҷомеа ва арзишҳои маънавӣ инъикос мекунанд. Аз ин лиҳоз, омӯзиш ва эҳёи ҷашнҳои бостонӣ барои дарки амиқи таърихи миллат ва таҳкими худшиносии миллӣ аҳаммияти махсус дорад. Меҳргон яке аз ҷашнҳои қадимаи фарҳанги мардуми эронитабор буда, бо фаровонии ҳосил, анҷоми марҳилаи асосии корҳои кишоварзӣ, сипосгузорӣ барои неъматҳои табиат ва арҷгузорӣ ба меҳнати инсон алоқаманд аст. Ин ҷашн аз давраҳои қадим то имрӯз дар хотираи фарҳангии мардум ҷойгоҳи хос дошта, бо маъноҳои сулҳу дӯстӣ, саховатмандӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва некӣ пайванд ёфтааст. Барои Тоҷикистон, ки таърихи чандинҳазорсола ва мероси ғании фарҳангӣ дорад, Меҳргон на танҳо як ҷашни мавсимӣ, балки унсури муҳими худшиносии миллӣ мебошад. Он ба ҷомеа ёдрас мекунад, ки пешрафти инсон ҳамеша бо меҳнат, дониш, истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ ва муносибати масъулона ба замин вобаста аст. Дар шароити муосир, ки масъалаҳои амнияти озуқаворӣ, тағйирёбии иқлим, ҳифзи обу хок ва рушди устувори кишоварзӣ аҳаммияти ҷаҳонӣ пайдо кардаанд, мазмуни Меҳргон боз ҳам муҳимтар мегардад. Ин ҷашн метавонад ҳамчун василаи пайванди суннатҳои таърихӣ бо дастовардҳои илм ва технология хизмат намояд.

Меҳргон аз ҷумлаи ҷашнҳои қадимаест, ки решаҳои он ба муҳити фарҳангии халқҳои эронитабор ва тақвими суннатии онҳо иртибот дорад. Барои фаҳмидани пайдоиши он бояд ба тасаввуроти қадимаи инсон дар бораи фаслҳои сол, гардиши табиат, ҳосилхезии замин ва вобастагии зиндагӣ аз офтобу боришот назар афканд. Дар ҷомеаҳои кишоварзии қадим тақвим танҳо воситаи ҳисоб кардани рӯзҳо набуд. Он барои муайян намудани вақти киштукор, нигоҳубини зироат, ҷамъоварии ҳосил ва омодагӣ ба фаслҳои сармо аҳаммияти ҳаётӣ дошт. Аз ҳамин сабаб, тағйирёбии фаслҳо ва анҷоми давраҳои муҳими корҳои кишоварзӣ бо маросимҳои ҷамъиятӣ ва ҷашнҳои суннатӣ ҳамроҳ мешуд. Меҳргон дар ҳамин замина ташаккул ёфта, тадриҷан мазмуни васеи фарҳангӣ ва маънавӣ касб кардааст. Номи он бо вожаи «Меҳр» пайванд дорад. Дар фарҳанги қадимаи эронӣ Меҳр бо мафҳумҳои аҳд, вафо, равшанӣ ва муносибатҳои нек алоқаманд буд. Аммо шарҳи таърихии ин мафҳум бояд бо назардошти гуногун будани сарчашмаҳо ва тағйир ёфтани маъноҳо дар давраҳои гуногун сурат гирад. Дар тӯли асрҳо ҷашнҳои суннатӣ метавонанд мазмун ва шакли худро тағйир диҳанд, вале баъзе унсурҳои асосии онҳо боқӣ мемонанд. Дар мавриди Меҳргон чунин унсурҳо эҳтиром ба ҳосил, арҷгузорӣ ба замин, қадршиносии меҳнати деҳқон ва шодию ҳамбастагии ҷомеа мебошанд. Меҳргонро метавон яке аз намунаҳои равшани робитаи фарҳанг бо муҳити табиӣ донист. Дар зиндагии мардум замин танҳо манбаи маҳсулот набуд; он асоси бақои оила, рушди маҳал ва устувории ҷомеа ба ҳисоб мерафт. Ҳосили фаровон рамзи саъю кӯшиши инсон ва натиҷаи ҳамкории ӯ бо табиат буд. Аз ин рӯ, Меҳргон дар хотираи фарҳангӣ ҳамчун ҷашни фаровонӣ ва қадршиносии неъматҳо ҷой гирифтааст. Арзиши таърихии он дар он аст, ки муносибати инсонро бо меҳнат ва табиат ба шакли рамзӣ ифода мекунад.

Дар фарҳанги мардумони эронитабор Наврӯз ва Меҳргон аз ҷашнҳои маъруфи суннатӣ ба шумор мераванд. Ҳар ду бо тақвими мавсимӣ ва муносибати инсон бо табиат иртибот доранд, аммо мазмун ва заминаи мавсимии онҳо яксон нест. Наврӯз оғози соли нави суннатӣ ва рамзи бедории табиат, навшавӣ, покизагӣ ва умед ба зиндагии тоза мебошад. Меҳргон бошад, бештар бо фаровонии ҳосил, натиҷаи меҳнати кишоварзон ва сипосгузорӣ барои неъматҳои ба дастомада пайванд дорад. Агар Наврӯз рамзи оғози давраи нав ва гузоштани ниятҳои нек бошад, Меҳргон рамзи ҷамъбасти заҳмат ва қадршиносии натиҷаи он мебошад. Ин муқоиса маънои муқобил гузоштани ду ҷашнро надорад. Баръакс, онҳо ду марҳилаи муҳимми зиндагии инсонро инъикос мекунанд: оғози умедбахш ва расидан ба самари меҳнат. Ин пайванди маънавӣ барои ҷомеаи муосир низ аҳаммият дорад. Ҳар гуна пешрафт аз ният ва нақша оғоз шуда, танҳо бо меҳнат, дониш, сабру таҳаммул ва истифодаи дурусти имкониятҳо натиҷа медиҳад. Мазмуни рамзии Наврӯз ва Меҳргон ҳамин пайдарпайиро нишон медиҳад. Ҳар ду ҷашн дар фарҳанги мардумӣ бо меҳмондорӣ, муносибатҳои нек, дидорбинии хешу табор, эҳтироми калонсолон ва тақвияти робитаҳои иҷтимоӣ ҳамроҳ мешаванд. Онҳо имконият медиҳанд, ки одамон аз мушкилоти рӯзмарра фосила гирифта, ба арзишҳои умумии зиндагӣ таваҷҷуҳ намоянд.Аз нигоҳи фарҳангшиносӣ, Наврӯз ва Меҳргон намунаҳои муҳимми нигоҳдории хотираи таърихӣ мебошанд. Онҳо нишон медиҳанд, ки анъана метавонад аз насл ба насл гузашта, дар шароити тағйирёбандаи ҷомеа мазмуни нав пайдо кунад.

Омӯзиши ҷашнҳои қадимӣ бе таваҷҷуҳ ба ривоятҳо, осори адабӣ ва хотираи мардумӣ комил нахоҳад буд. Дар бораи пайдоиш ва маънои ҷашнҳои суннатӣ дар сарчашмаҳои гуногун нақлҳои мухталиф мавҷуданд. Баъзе аз онҳо хусусияти ривоятӣ доранд, баъзеи дигар маълумоти таърихию фарҳангиро дар бар мегиранд. Дар «Шоҳнома»-и Абулқосим Фирдавсӣ, ки яке аз ёдгориҳои бузурги адабиёти форсу тоҷик ба шумор меравад, воқеаҳои марбут ба шоҳони асотирӣ ва таърихи рамзии ҷомеаи қадим инъикос ёфтаанд. Дар ривоятҳои марбут ба Фаридун ва пирӯзии ӯ бар Заҳҳок низ ҷашнгирии Меҳргон ёд мешавад. Ин ривоятро набояд бе санҷиши сарчашмаҳо ҳамчун гузориши мустақими воқеаи таърихӣ қабул кард. Аҳаммияти он пеш аз ҳама дар маънои рамзиаш мебошад. Дар тафсири фарҳангӣ, пирӯзии Фаридун бар Заҳҳок метавонад рамзи ғалабаи адолат бар зулм, тартибу созандагӣ бар бесарусомонӣ ва некӣ бар бадӣ дониста шавад. Дар ин замина, Меҳргон на танҳо ҷашни ҳосил, балки ҷашни барқарор шудани тартиби нек ва умеди ҷомеа ба зиндагии беҳтар низ маънидод шудааст. Чунин тафсирҳо ба ҷашн мазмуни ахлоқӣ мебахшанд. Осори ҳамосавӣ барои омӯзиши таърихи фарҳанг аҳаммияти калон дорад, зеро дар он ҷаҳонбинии мардум, тасаввурот дар бораи адолат, муносибат ба ҳокимият, меҳнат ва тартиботи иҷтимоӣ инъикос меёбанд. Бо вуҷуди ин, муҳаққиқ бояд байни воқеаи санҷидашуда, анъанаи адабӣ ва шарҳи рамзӣ фарқ гузорад. Маҳз чунин муносибати илмӣ имкон медиҳад, ки мероси гузашта ҳам бо эҳтиром ва ҳам бо дақиқкорӣ омӯхта шавад. Ҳадаф на танҳо такрори ривоятҳо, балки дарки арзишҳое мебошад, ки онҳо дар тӯли асрҳо ба ҷомеа интиқол додаанд.

Дар таҳқиқи таърихи ҷашнҳои қадимаи мардумони эронитабор осори донишманди бузург Абурайҳони Берунӣ аҳаммияти махсус дорад. Ӯ дар асари маъруфи худ «Осор-ул-боқия ан-ал-қурун-ал-холия» дар бораи тақвимҳо, идҳо, расму оин ва анъанаҳои халқҳои гуногун маълумоти арзишманд ҷамъоварӣ кардааст. Арзиши илмии осори Берунӣ дар он аст, ки ӯ ба ҷамъоварии маълумот ва муқоисаи анъанаҳои халқҳо таваҷҷуҳ зоҳир менамуд. Осори ӯ барои дарки он мусоидат мекунад, ки ҷашнҳои суннатӣ дар муҳити таърихӣ чӣ гуна ташаккул ёфта, дар тақвим ва ҳаёти ҷамъиятӣ ҷой гирифтаанд. Ҳангоми истифодаи маълумоти сарчашмаҳои қадим бояд ба хусусияти матн, замони таълифи он ва маънои истилоҳоти истифодашуда диққат дод. Мафҳумҳои марбут ба тақвим ва ҷашнҳо дар давраҳои гуногун метавонанд фарқ кунанд. Аз ин рӯ, маълумоти таърихиро бо ривоятҳои адабӣ ва суннатҳои баъдии мардумӣ муқоиса кардан зарур аст. Дар баробари осори Берунӣ, адабиёти классикӣ, дастнависҳо, таҳқиқоти муосири таърихӣ ва этнографӣ низ барои омӯзиши Меҳргон аҳаммият доранд. Ҳар як гурӯҳи сарчашмаҳо ҷанбаҳои гуногуни ҷашнро равшан мекунад: сарчашмаҳои хаттӣ маълумоти таърихию тақвимӣ медиҳанд, осори адабӣ маъноҳои рамзӣ ва ахлоқиро инъикос менамоянд, маводи этнографӣ бошад, хусусиятҳои таҷлили мардумиро нишон медиҳад. Омӯзиши ҳамаҷонибаи Меҳргон ҳамкории таърихшиносон, мардумшиносон, забоншиносон, адабиётшиносон ва мутахассисони фарҳангро талаб мекунад. Танҳо бо чунин муносибати фарогир метавон таърихи ҷашнро аз афсона, далели таърихӣ ва шарҳи муосир ҷудо карда, тасвири нисбатан мукаммал ба даст овард.

Яке аз муҳимтарин хусусиятҳои Меҳргон робитаи бевоситаи он бо кишоварзӣ ва ҷамъоварии ҳосил мебошад. Дар ҷомеаҳои суннатӣ ҳосили замин барои таъмини ғизо, нигоҳдории оила ва суботи иқтисодии маҳал аҳаммияти ҳалкунанда дошт. Аз ин рӯ, ҷамъоварии ҳосил танҳо як кори хоҷагӣ набуда, рӯйдоди муҳими иҷтимоӣ низ ба ҳисоб мерафт. Кишоварзӣ аз инсон дониш, таҷриба, заҳмат ва сабру тоқат талаб мекунад. Деҳқон бояд заминро омода созад, тухмиро интихоб намояд, муҳлати киштро риоя кунад, растаниро нигоҳубин намояд ва ба омилҳои табиӣ мутобиқ шавад. Ҳосили хуб натиҷаи як амали тасодуфӣ нест; он самари маҷмӯи қарорҳо ва амалҳои пайдарпай мебошад. Меҳргон дар маънои рамзӣ ҳамин ҳақиқатро таҷассум мекунад: фаровонӣ аз меҳнат ва масъулият сарчашма мегирад. Ин ҷашн эҳтиром ба деҳқон, боғбон, чорводор ва ҳамаи шахсонеро, ки дар истеҳсоли маҳсулоти ғизоӣ саҳм мегузоранд, тақвият мебахшад. Дар шароити имрӯза низ кишоварзӣ яке аз соҳаҳои асосии таъмини амнияти озуқаворӣ ва рушди иқтисодии Тоҷикистон мебошад. Захираҳои замин ва об, гуногунии иқлимӣ, таҷрибаи деҳқонӣ ва имкониятҳои боғдорӣ барои пешрафти соҳа замина фароҳам меоранд. Вале истифодаи самараноки ин имкониятҳо танҳо бо риояи усулҳои илмӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои муосир ва баланд бардоштани сатҳи дониш имконпазир аст.

Меҳргон метавонад ба як минбари ҷамъиятӣ барои қадршиносии дастовардҳои кишоварзон табдил ёбад. Дар доираи таҷлили он намоишгоҳҳои маҳсулоти кишоварзӣ, муаррифии навъҳои маҳаллӣ, мубодилаи таҷрибаи деҳқонон, намоиши техника ва технологияҳои нав ва қадрдонии мутахассисони пешқадам ташкил кардан мумкин аст. Муҳим он аст, ки ҷашн танҳо ба намоиши маҳсулот маҳдуд нашавад. Он бояд ба муҳокимаи масъалаҳои воқеии соҳа — сарфаи об, ҳифзи ҳосилхезии хок, пешгирии талафоти маҳсулот, беҳтар кардани нигоҳдорӣ ва коркарди ашёи хом, рушди бозор ва баланд бардоштани даромади истеҳсолкунандагон низ мусоидат кунад. Ҳамин тавр, Меҳргон метавонад суннати қадимаро бо вазифаҳои амалии рушди иқтисоди миллӣ пайванд диҳад.

Ҷашнҳои миллӣ дар зиндагии мардум на танҳо тавассути маросимҳои расмӣ, балки бо анъанаҳои оилавӣ ва маҳаллӣ нигоҳ дошта мешаванд. Дастархони идона, мубодилаи маҳсулот, дидорбинии хешу табор ва меҳмондорӣ аз унсурҳое мебошанд, ки фазои ҷашнро ташаккул медиҳанд. Дар таҷлили Меҳргон маҳсулоти мавсимии кишоварзӣ, аз қабили мева, ангур, анор, себ, нок, чормағз, ғалладона ва дигар неъматҳои маҳаллӣ метавонанд ҷойгоҳи муҳим дошта бошанд. Ин маҳсулот танҳо ғизо нестанд; онҳо рамзи ҳосилхезии замин, заҳмати инсон ва фаровонии рӯзгор мебошанд. Албатта, таркиби дастархон ва шаклҳои таҷлили Меҳргон вобаста ба минтақа, имкониятҳои маҳаллӣ ва анъанаҳои оилавӣ фарқ карда метавонанд. Аз ин рӯ, набояд як шакли ягонаи маросимро барои ҳамаи минтақаҳо ҳатмӣ шумурд. Гуногунии расму оин худ як ҷузъи бойигарии фарҳангӣ мебошад. Фарҳанги меҳмондорӣ, ки дар ҷомеаи тоҷикон ҷойгоҳи муҳим дорад, дар рӯзҳои ҷашнӣ боз ҳам равшантар зоҳир мешавад. Қабули меҳмон, тақсими неъмат, эҳтироми калонсолон ва таваҷҷуҳ ба ниёзмандон арзишҳои инсонпарварона мебошанд, ки робитаҳои иҷтимоиро мустаҳкам мекунанд. Дар баробари ин, ҷашнгирии оқилона ва сарфакорона аҳаммияти калон дорад. Мазмуни Меҳргон бояд на дар исрофкорӣ, балки дар қадршиносии меҳнат, тақсими неъмат ва таҳкими дӯстиву ҳамдигарфаҳмӣ таҷассум ёбад. Истифодаи маҳсулоти маҳаллӣ, кам кардани талафоти ғизо ва дастгирии истеҳсолкунандагони ватанӣ метавонанд ба ҷашн мазмуни иҷтимоию иқтисодии бештар бахшанд. Дар мактабҳо, донишгоҳҳо ва муассисаҳои фарҳангӣ баргузор намудани намоишҳои анъанаҳои маҳаллӣ, шиносоӣ бо таърихи маҳсулоти кишоварзӣ, ҳунарҳои мардумӣ ва таомҳои суннатӣ барои ҳифзи мероси ғайримоддӣ мусоидат мекунад. Ин кор бояд бо эҳтиром ба гуногунии маҳаллӣ ва саҳми ҳамаи гурӯҳҳои ҷомеа сурат гирад.

Таърихи халқҳои Осиёи Марказӣ бо робитаҳои қадимаи иқтисодӣ, фарҳангӣ ва маънавӣ пайваст мебошад. Роҳи тиҷорат, муҳоҷирати аҳолӣ, мубодилаи дониш, рушди шаҳрҳо ва муносибатҳои байни минтақаҳо ба ташаккули муҳити гуногунранги фарҳангӣ мусоидат кардаанд. Ҷашнҳои мавсимӣ ва расму оинҳои марбут ба кишоварзӣ низ дар чунин муҳити таърихӣ рушд ёфтаанд. Меҳргон яке аз намунаҳои мероси фарҳангиест, ки омӯзиши он метавонад ба дарки робитаҳои таърихии халқҳои минтақа мусоидат намояд. Мероси муштарак маънои яксон будани тамоми анъанаҳоро надорад. Ҳар миллат ва ҳар минтақа шаклҳои хоси таҷлили ҷашн, тарзи омода кардани дастархон, суруду мусиқӣ ва расму оини худро нигоҳ доштааст. Маҳз ҳамин гуногунӣ фарҳанги минтақаро ғанӣ мегардонад. Омӯзиши Меҳргон дар доираи фарҳанги Осиёи Марказӣ барои рушди ҳамкориҳои илмӣ ва фарҳангӣ имконият фароҳам меорад. Баргузории конфронсҳо, намоишгоҳҳо, барномаҳои донишгоҳӣ ва табодули таҷриба миёни муҳаққиқони кишварҳои минтақа метавонад ба таҳқиқи амиқтари таърихи ҷашнҳои суннатӣ мусоидат кунад. Дар ин раванд, ҳифзи хусусиятҳои миллии ҳар як халқ муҳим аст. Ҳамкории фарҳангӣ бояд ба эҳтироми мероси ҳар миллат, муаррифии саҳми он дар тамаддуни минтақа ва таҳкими муносибатҳои дӯстона равона гардад. Меҳргон аз ин нуқтаи назар метавонад на танҳо рамзи хотираи таърихӣ, балки василаи муколамаи фарҳангӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва наздикшавии мардумон низ бошад.

Тоҷикистон дорои мероси ғании таърихию фарҳангӣ мебошад. Эҳёи ҷашнҳои суннатӣ дар даврони истиқлол барои таҳкими худшиносии миллӣ, шиносоии насли наврас бо таърихи гузашта ва муаррифии фарҳанги тоҷикон аҳаммияти муҳим пайдо кардааст. Меҳргон дар ҷомеаи муосири Тоҷикистон метавонад ҳамчун ҷашни меҳнат, фаровонӣ ва қадршиносии заҳмати кишоварзон мавқеи устувор дошта бошад. Таҷлили он имконият медиҳад, ки дастовардҳои соҳаи кишоварзӣ, маҳсулоти минтақаҳо, ҳунарҳои мардумӣ ва суннатҳои маҳаллӣ ба ҷомеа муаррифӣ карда шаванд. Барои баланд бардоштани аҳаммияти маънавию амалии ҷашн, зарур аст, ки он бо барномаҳои маърифатӣ ва илмӣ ҳамоҳанг карда шавад. Дар муассисаҳои таълимӣ метавон дарсҳои кушод, озмунҳои иншо, маҳфилҳои таърихӣ ва намоишҳои донишҷӯёнро дар мавзӯи пайдоиш ва аҳаммияти Меҳргон баргузор намуд.

Дар донишгоҳҳо ва марказҳои илмӣ омӯзиши таърихи ҷашн, таҳлили сарчашмаҳои хаттӣ ва ҷамъоварии маводи мардумшиносӣ метавонад ба рушди таҳқиқоти илмӣ мусоидат кунад. Дар ин кор иштироки омӯзгорон, муҳаққиқон, донишҷӯён ва намояндагони ҷомеаи маҳаллӣ муҳим аст. Дар сатҳи маҳаллӣ, Меҳргон метавонад барои муаррифии маҳсулоти кишоварзӣ, дастгирии хоҷагиҳои деҳқонӣ, рушди соҳибкории хурд ва густариши робитаи истеҳсолкунандагон бо истеъмолкунандагон имконият фароҳам орад. Намоишгоҳҳо ва ярмаркаҳои мавсимӣ метавонанд ба пешбурди маҳсулоти маҳаллӣ ва шиносоии мардум бо имкониятҳои минтақаҳо мусоидат намоянд. Ҳамзамон, бояд ба мазмуни воқеии ҷашн таваҷҷуҳ зоҳир шавад. Агар Меҳргон танҳо ба барномаҳои фароғатӣ маҳдуд гардад, қисми муҳими маънои таърихии он — эҳтиром ба замин, меҳнат ва истеҳсоли неъматҳои зиндагӣ — метавонад дар канор монад. Аз ин рӯ, таҷлили муосири Меҳргон бояд се самти ба ҳам алоқамандро фаро гирад: ҳифзи мероси фарҳангӣ, қадршиносии меҳнати инсон ва мусоидат ба рушди устувори кишоварзӣ.

Дар асри XXI рушди кишоварзӣ ба истифодаи донишҳои илмӣ, технологияҳои рақамӣ, усулҳои сарфакоронаи обёрӣ ва идоракунии оқилонаи захираҳо вобаста аст. Таҷрибаи чандиннасли деҳқонон арзиши бузург дорад, вале дар шароити тағйирёбии иқлим ва афзоиши талабот ба маҳсулоти ғизоӣ он бояд бо дастовардҳои илмӣ пайваст карда шавад. Меҳргон метавонад майдони муаррифии чунин дастовардҳо бошад. Дар доираи ҷашн метавон натиҷаҳои таҳқиқоти илмӣ дар соҳаи тухмипарварӣ, ҳифзи растаниҳо, беҳтар кардани ҳосилнокӣ, истифодаи самараноки об ва нигоҳдории маҳсулотро пешниҳод кард. Яке аз масъалаҳои муҳим кам кардани талафоти маҳсулоти кишоварзӣ мебошад. Ҳосиле, ки бо заҳмати зиёд ба даст меояд, дар сурати набудани шароити муносиб барои ҷамъоварӣ, интиқол ва нигоҳдорӣ метавонад қисман талаф ёбад. Аз ин рӯ, рушди анборҳои муосир, технологияҳои коркарди маҳсулот ва шабакаҳои самараноки тақсимот аҳаммияти иқтисодӣ дорад. Самти дигари муҳим истифодаи оқилонаи об мебошад. Дар минтақаҳои дорои иқлими хушк, сарфаи об ва ҷорӣ намудани усулҳои мувофиқи обёрӣ барои нигоҳ доштани ҳосилнокии замин зарур аст. Инчунин, пешгирии шӯршавии хок, ҳифзи қабати ҳосилхез ва истифодаи мутавозини нуриҳо бояд дар маркази таваҷҷуҳ қарор гиранд. Илм метавонад ба ҳифзи навъҳои маҳаллии зироатҳо ва меваҳо низ мусоидат кунад. Навъҳои мутобиқшуда ба шароити иқлимии минтақаҳо як қисми муҳими захираи биологӣ ва таҷрибаи кишоварзии кишвар мебошанд. Омӯзиш ва нигоҳдории онҳо метавонад барои устувории истеҳсолот ва гуногунии маҳсулот аҳаммият дошта бошад. Дар баробари ин, рушди кишоварзӣ ба омода намудани кадрҳои баландихтисос вобаста аст. Ҷалби ҷавонон ба илмҳои аграрӣ, ташкили таҷрибаомӯзӣ дар хоҷагиҳо, истифодаи технологияҳои рақамӣ ва дастгирии ташаббусҳои инноватсионӣ барои ояндаи соҳа муҳим мебошанд. Ҳамин тавр, Меҳргон метавонад аз ҷашни ҷамъбасти ҳосил ба платформаи муаррифии дониш, таҷриба ва навовариҳо табдил ёбад. Ин равиш мазмуни суннатии ҷашнро ҳифз карда, ба он аҳаммияти амалӣ мебахшад.

Муносибати инсон бо табиат яке аз масъалаҳои асосии замони муосир мебошад. Ифлосшавии муҳити зист, камшавии захираҳои об, фарсудашавии хок, аз байн рафтани баъзе намудҳои биологӣ ва таъсири тағйирёбии иқлим ба зиндагии мардум таъсир мерасонанд. Дар чунин шароит, ҷашне, ки бо ҳосилхезии замин ва фаровонии неъматҳои табиат алоқаманд аст, метавонад барои тарбияи муносибати масъулона ба муҳити зист аҳаммияти махсус дошта бошад. Меҳргон инсонро ба қадршиносии самари замин даъват мекунад. Аммо қадршиносӣ танҳо бо сухан ё маросим маҳдуд намешавад. Он бояд дар амалҳои ҳаррӯза — сарфаи об, истифодаи оқилонаи захираҳо, нигоҳ доштани тозагии муҳити зист, кам кардани партов ва ҳифзи замин — ифода ёбад. Дар муассисаҳои таълимӣ метавон бо истифода аз мавзӯи Меҳргон барномаҳои амалии экологӣ ташкил кард. Шинондани дарахтон, нигоҳубини боғҳои мактабӣ, шиносоӣ бо гуногунии растаниҳо, ҷамъоварии алоҳидаи партовҳо ва корҳои фаҳмондадиҳӣ дар бораи ҳифзи обу хок намунаҳои чунин фаъолият мебошанд.Тарбияи экологӣ бояд ба фаҳмиши илмӣ такя кунад. Ба ҷавонон зарур аст фаҳмонда шавад, ки захираҳои табиӣ маҳдуданд ва истифодаи нодурусти онҳо метавонад ба ҳосилнокии замин ва шароити зиндагии наслҳои оянда таъсир расонад. Аз ин лиҳоз, Меҳргон метавонад ба ҷашни масъулият дар назди табиат табдил ёбад. Мазмуни он ба ҷомеа хотиррасон мекунад, ки фаровонии имрӯзӣ танҳо дар сурате устувор мемонад, ки замин, об ва муҳити зист барои оянда низ ҳифз карда шаванд.

Худшиносии миллӣ аз шинохти таърих, забон, фарҳанг, адабиёт ва арзишҳои маънавии мардум оғоз меёбад. Миллате, ки мероси худро меомӯзад ва ба он муносибати илмӣ дорад, имконияти бештар барои ҳифзи ҳувияти фарҳангӣ ва муаррифии саҳми худ дар тамаддуни башарӣ пайдо мекунад.

Меҳргон яке аз унсурҳои ин мерос мебошад. Он пайванди инсонро бо замин, меҳнат, суннатҳои мардумӣ ва хотираи таърихӣ таҷассум менамояд. Арзиши ҷашн дар он аст, ки ба мо имкон медиҳад дар бораи зиндагии гузаштагон, муносибати онҳо бо табиат ва аҳаммияти меҳнат андеша кунем. Бо вуҷуди ин, худшиносии миллӣ набояд танҳо ба ифтихор аз гузашта маҳдуд шавад. Ифтихори воқеӣ вақте мазмуни устувор пайдо мекунад, ки бо омӯзиши илмӣ, эҳтиром ба ҳақиқат, масъулияти иҷтимоӣ ва саҳмгузорӣ дар рушди ҷомеа ҳамроҳ бошад. Дар ин замина, Меҳргон метавонад барои тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи меҳнатдӯстӣ, донишомӯзӣ, эҳтиром ба калонсолон ва қадршиносии заҳмати дигарон истифода шавад. Он инчунин имконият медиҳад, ки робитаи байни фарҳанги миллӣ ва масъалаҳои муҳими имрӯз — амнияти озуқаворӣ, ҳифзи табиат ва рушди устувор — равшан карда шавад. Муаррифии Меҳргон дар китобҳо, мақолаҳои илмӣ, барномаҳои телевизионӣ, сомонаҳои фарҳангӣ ва чорабиниҳои таълимӣ метавонад дониши ҷомеаро дар бораи таърихи он васеъ намояд. Ҳамзамон, зарур аст, ки маълумоти таърихӣ боэътимод бошад ва ривоятҳо аз далелҳои санҷидашуда фарқ карда шаванд. Ҳифзи мероси миллӣ вазифаи танҳо як муассиса ё гурӯҳи алоҳида нест. Дар ин раванд оила, мактаб, донишгоҳ, муассисаҳои фарҳангӣ, олимон, рӯзноманигорон ва ҷомеаи маҳаллӣ метавонанд саҳми арзанда гузоранд.

Дар замони ҷаҳонишавӣ ҳифзи мероси фарҳангии ғайримоддӣ ба яке аз самтҳои муҳими ҳамкориҳои байналмилалӣ табдил ёфтааст. Ин мерос на танҳо биноҳо ва ёдгориҳои таърихӣ, балки расму оин, донишҳои суннатӣ, ҳунарҳо, таҷрибаҳои иҷтимоӣ ва анъанаҳои аз насл ба насл интиқолёфтаро низ дар бар мегирад. Меҳргон ҳамчун ҷашни дорои решаҳои таърихӣ ва маъноҳои фарҳангӣ метавонад дар доираи чунин муносибатҳо омӯхта шавад. Қадршиносии он ба ҳифзи донишҳои мардумӣ, тарзи зиндагии суннатӣ ва муносибати таърихии ҷомеа бо табиат мусоидат мекунад. Дар мавриди мақоми байналмилалии ҷашнҳо, бояд маълумоти расмӣ ва санадҳои дахлдор дақиқ истифода шаванд. Сабти унсури фарҳангӣ дар феҳристҳои байналмилалӣ, агар тасдиқ шуда бошад, ба ҳифз ва муаррифии он мусоидат мекунад, аммо худ аз худ тамоми масъалаҳои омӯзиш ва интиқоли анъанаро ҳал намекунад. Барои ҳифзи устувори Меҳргон зарур аст, ки донишҳои марбут ба он ҷамъоварӣ ва ҳуҷҷатгузорӣ шаванд. Сабти хотираҳои калонсолон, ҷамъоварии намунаҳои суруду ривоятҳои маҳаллӣ, омӯзиши истилоҳоти суннатӣ ва таҳияи маводи таълимӣ метавонанд ба ин раванд мусоидат намоянд. Ҳамкории муассисаҳои илмӣ ва фарҳангии Тоҷикистон бо марказҳои таҳқиқотии кишварҳои дигар низ барои муқоисаи сарчашмаҳо ва густариши дониш муҳим мебошад. Чунин ҳамкорӣ бояд ба таҳқиқоти воқеъбинона, эҳтироми гуногунии фарҳангӣ ва муаррифии саҳми ҳар як ҷомеа такя кунад.

Меҳргон ба мо хотиррасон мекунад, ки фаровонӣ натиҷаи меҳнати инсон, дониш, ҳамкорӣ ва муносибати масъулона ба табиат аст. Эҳтиром ба замин ва қадршиносии самари меҳнат бояд на танҳо дар рӯзҳои ҷашн, балки дар тамоми фаъолияти ҷомеа таҷассум ёбад. Аз ин рӯ, ҳифз ва рушди суннатҳои Меҳргон вазифаи муҳимми фарҳангӣ ва маърифатӣ мебошад. Ҷашн метавонад пули маънавӣ миёни гузашта ва оянда гардад: аз як тараф, хотираи таърихиро нигоҳ дорад ва аз тарафи дигар, ҷомеаро ба донишомӯзӣ, созандагӣ, ҳамбастагӣ ва рушди устувор ҳидоят намояд.

Меҳргон - ҷашни эҳтиром ба замин, арҷгузорӣ ба меҳнат ва шукргузорӣ барои неъматҳои зиндагӣ аст. Қадршиносии ин ҷашн маънои эҳтиром ба таърих, фарҳанг ва ояндаи миллатро дорад.

Назаров Ш.Қ.-мудири кафедраи бемориҳои ҷарроҳии №1 ба номи академик Қурбонов К.М.