Муқовимат ба коррупсия — омили муҳимми таҳкими давлатдорӣ, рушди ҷомеа.

Дар ҷаҳони муосир таъмини рушди устувори иқтисодию иҷтимоӣ, таҳкими пояҳои давлатдорӣ, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ аз ҷумлаи вазифаҳои муҳимми ҳар як давлати соҳибистиқлол ба шумор меравад. Дар ин раванд яке аз мушкилоти ҷиддие, ки метавонад ба пешрафти ҷомеа монеа эҷод намояд, коррупсия мебошад. Ин зуҳуроти номатлуб ба фаъолияти самараноки мақомоти давлатӣ, рушди иқтисоди миллӣ, таъмини адолати иҷтимоӣ ва эътимоди шаҳрвандон ба ниҳодҳои ҷамъиятӣ таъсири манфӣ мерасонад.

Коррупсия танҳо як амали ғайриқонунии алоҳида набуда, балки падидаи мураккаби иҷтимоӣ, иқтисодӣ, сиёсӣ ва ахлоқӣ мебошад, ки дар сурати сари вақт пешгирӣ нагардидан метавонад ба муносибатҳои ҷамъиятӣ таъсири фарогир расонад. Он принсипҳои баробарҳуқуқӣ, адолат, масъулиятшиносӣ ва волоияти қонунро халалдор намуда, имкониятҳои рушди босуботи ҷомеаро маҳдуд месозад.

Аз ин рӯ, мубориза бар зидди коррупсия бояд ҳамчун самти муҳимми фаъолияти давлат ва ҷомеа, инчунин вазифаи масъулиятноки ҳар як шаҳрванди кишвар баррасӣ гардад. Мақсади асосӣ танҳо ошкор намудани ҳуқуқвайронкуниҳои коррупсионӣ нест, балки пешгирии сабабу омилҳои пайдоиши онҳо, ташаккули муҳити солими иҷтимоӣ ва тарбияи насли дорои маърифати баланди ҳуқуқию ахлоқӣ мебошад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон муқовимат ба коррупсия яке аз самтҳои муҳимми сиёсати давлатӣ ба ҳисоб рафта, барои таҳкими заминаҳои ҳуқуқӣ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон ва ташаккули муҳити зиддикоррупсионӣ тадбирҳои зарурӣ амалӣ карда мешаванд.

Коррупсия аз ҷумлаи зуҳуроти номатлуби иҷтимоӣ буда, моҳияти он дар истифодаи ғайриқонунии мақоми хизматӣ, ваколат ё имкониятҳои ба шахс додашуда барои ба даст овардани манфиатҳои шахсӣ ё гурӯҳӣ ифода меёбад.

Дар тасаввури умумӣ коррупсия бештар бо ришвахорӣ алоқаманд дониста мешавад. Аммо доираи ин падида васеътар буда, метавонад сӯиистифода аз ваколатҳои мансабӣ, истифодаи ғайриқонунии захираҳои давлатӣ, хешутаборбозӣ, бархӯрди манфиатҳо ва дигар амалҳои мухолифи қонунро низ фаро гирад.

Моҳияти асосии коррупсия дар он аст, ки шахс ваколат ва боварии ба ӯ додашударо на барои иҷрои вазифаи қонунӣ ва хизмат ба ҷомеа, балки ба манфиати шахсӣ истифода мебарад. Чунин рафтор ба принсипҳои адолат ва баробарии шаҳрвандон мухолиф буда, имкониятҳои баробари одамонро маҳдуд месозад.

Дар ҷомеаи солим муносибатҳои ҷамъиятӣ бояд бар пояи қонун, шаффофият, масъулият ва эҳтироми ҳуқуқи дигарон ба роҳ монда шаванд. Вақте ки манфиатҳои шахсӣ аз манфиатҳои ҷамъиятӣ боло гузошта мешаванд, муҳити нобоварӣ ба вуҷуд омада, самаранокии фаъолияти ниҳодҳои давлатӣ ва ҷамъиятӣ коҳиш меёбад.

Аз ин лиҳоз, муқовимат ба коррупсия бояд ҳамзамон дар ду самт амалӣ карда шавад: пешгирии амалҳои ғайриқонунӣ ва ташаккули фарҳанги рафтори поквиҷдонона дар тамоми қишрҳои ҷомеа.

Коррупсия метавонад ба соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷамъиятӣ таъсири манфӣ расонад. Оқибатҳои он танҳо бо зарари молиявӣ маҳдуд намешаванд, балки ба низоми арзишҳои ахлоқӣ, эътимоди иҷтимоӣ ва имкониятҳои рушди инсон низ таъсир мерасонанд.

Аввалан, коррупсия ба рушди иқтисодӣ монеа эҷод мекунад. Истифодаи ғайриқонунии маблағҳои давлатӣ, шаффоф набудани баъзе равандҳои иқтисодӣ ва маҳдуд гардидани рақобати солим метавонанд самаранокии истифодаи захираҳоро коҳиш диҳанд. Дар чунин шароит маблағҳое, ки бояд барои рушди инфрасохтор, маориф, тандурустӣ ва дигар соҳаҳои муҳим равона шаванд, метавонанд ба таври нодуруст истифода гарданд.

Дуюм, коррупсия ба адолати иҷтимоӣ таъсири манфӣ мерасонад. Дар ҷомеае, ки дар он робитаҳои шахсӣ ё имкониятҳои молиявӣ бар принсипи баробарҳуқуқӣ бартарӣ пайдо мекунанд, дастрасии шаҳрвандон ба имкониятҳои хизматрасонӣ ва рушди касбӣ метавонад нобаробар гардад.

Сеюм, коррупсия эътимоди шаҳрвандонро коҳиш медиҳад. Боварии мардум ба мақомоти давлатӣ ва дигар ниҳодҳои ҷамъиятӣ яке аз омилҳои муҳимми суботи иҷтимоӣ мебошад. Агар шаҳрвандон фаъолияти сохторҳоро ношаффоф ё ноодилона арзёбӣ кунанд, сатҳи ҳамкории онҳо бо ин ниҳодҳо метавонад коҳиш ёбад.

Чорум, коррупсия ба арзишҳои ахлоқӣ зарар мерасонад. Вақте ки шахс барои ба даст овардани мақсад аз роҳҳои ғайриқонунӣ истифода мебарад, арзиши меҳнати ҳалол, дониш, истеъдод ва масъулиятшиносӣ коҳиш меёбад. Ин ҳолат махсусан барои тарбияи насли ҷавон таъсири номатлуб дорад.

Аз ин рӯ, муқовимат ба коррупсия на танҳо масъалаи риояи қонун, балки шарти муҳимми таъмини рушди устувор, таҳкими адолати иҷтимоӣ ва ҳифзи манфиатҳои ҷомеа мебошад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои муқовимат ба коррупсия заминаҳои ҳуқуқӣ ва ташкилии зарурӣ ташаккул дода шудаанд. Қонунгузории кишвар ба пешгирӣ ва ошкор намудани ҳуқуқвайронкуниҳои коррупсионӣ, бартараф намудани сабабу шароитҳои ба вуҷудоварандаи онҳо ва таъмини ҷавобгарии пешбининамудаи қонун равона шудааст.

Абдусатторов Темурмалик, 

ассистенти кафедраи физиологияи нормалӣ