Дар ҷаҳони муосир, ки инсоният ба марҳалаи нави пешрафти илму техника, рушди технологияҳои иттилоотӣ ва густариши муносибатҳои байналмилалӣ ворид гардидааст, ҳамзамон бо дастовардҳои бузурги тамаддунӣ зуҳуроти хатарноке низ арзи вуҷуд кардаанд, ки ба амнияту суботи ҷомеа, оромии давлатҳо ва сарнавишти наслҳои оянда таҳдид менамоянд. Яке аз чунин падидаҳои номатлуб ифротгароӣ ба шумор меравад, ки бо моҳияти харобиовари худ метавонад арзишҳои инсонӣ, ваҳдати миллӣ, суботи сиёсӣ ва дастовардҳои давлатдориро зери хатар гузорад. Махсусан, паҳншавии ақидаҳои ифротӣ дар байни ҷавонон масъалаи нигаронкунанда буда, зарурати тақвияти корҳои маърифатӣ, тарбиявӣ ва пешгирикунандаро дар ҷомеа ба миён овардааст. Зеро ҷавонон неруи созанда, қувваи пешбарандаи ҷомеа ва соҳибони воқеии ояндаи миллат мебошанд. Ҳар гуна таъсири манфӣ ба ҷаҳонбинӣ, тафаккур ва рафтори онҳо метавонад на танҳо сарнавишти як шахс, балки дурнамои рушди тамоми ҷомеаро тағйир диҳад.

Ифротгароӣ ҳамчун падидаи иҷтимоию сиёсӣ аз доираи андешаҳои солим берун рафта, бо рад намудани таҳаммулпазирӣ, эҳтироми ақидаҳои гуногун, арзишҳои умумибашарӣ ва меъёрҳои ҳамзистии осоишта зоҳир мегардад. Ҷонибдорони чунин андешаҳо аксаран кӯшиш менамоянд, ки бо истифода аз эҳсосоти ҷавонон, сатҳи нокифояи донишҳои ҳуқуқию сиёсӣ, мушкилоти иҷтимоӣ ва баъзан бетаҷрибагии зиндагии онҳо ҳадафҳои ғаразноки худро амалӣ созанд. Онҳо бо шиорҳои фиребанда, ваъдаҳои беасос ва тасвири таҳрифшудаи воқеият ҷавононро ба доми худ кашида, онҳоро аз роҳи созандагӣ, омузиш, меҳнат ва зиндагии осоишта дур месозанд. Дар чунин ҳолат ҷавоне, ки метавонист ҳамчун омӯзгор, табиб, муҳандис, олим ё мутахассиси соҳибкасб ба ҷомеа хизмат намояд, эҳтимол дорад зери таъсири ақидаҳои харобиовар имкониятҳои рушди шахсӣ ва касбии худро аз даст диҳад.

Бояд таъкид намуд, ки ифротгароӣ танҳо мушкилоти як давлат, минтақа ё ҷомеаи муайян набуда, масъалаи фаромиллӣ ва ҷаҳонӣ мебошад. Таҷрибаи кишварҳои гуногун нишон медиҳад, ки паҳншавии андешаҳои ифротӣ метавонад боиси нооромии сиёсӣ, низоъҳои иҷтимоӣ, вайрон гардидани муносибатҳои байни одамон, коста шудани эътимоди ҷамъиятӣ ва халалдор шудани раванди рушди иқтисодию фарҳангӣ гардад. Аз ин рӯ, муқовимат ба ин падида бояд на танҳо тавассути тадбирҳои ҳуқуқӣ, балки бо истифода аз имкониятҳои маориф, илм, фарҳанг, тарбия ва баланд бардоштани маърифати шаҳрвандон амалӣ карда шавад.

Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дар оғози солҳои соҳибистиқлолӣ мушкилоти сангини сиёсиву иҷтимоӣ ва оқибатҳои фоҷиабори ҷанги шаҳрвандиро аз сар гузаронидааст, арзиши сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва оромии ҷомеаро амиқ дарк менамояд. Таҷрибаи таърихии миллати тоҷик собит месозад, ки нооромӣ ва ихтилофоти дохилӣ метавонанд ба зиндагии мардум, рушди давлат ва сарнавишти наслҳо таъсири манфии дарозмуддат расонанд. Аз ин рӯ, ҳифзи истиқлолияти давлатӣ, таҳкими ваҳдати миллӣ, эҳтироми қонун ва пешгирии ҳама гуна зуҳуроти ифротгароӣ аз вазифаҳои муҳими давлат ва ҷомеа ба ҳисоб мераванд. Дар ин раванд саҳми ҷавонони соҳибмаърифат, ватандӯст ва дорои ҷаҳонбинии солим махсусан муҳим мебошад.

Яке аз омилҳои асосии паҳншавии андешаҳои ифротӣ дар байни ҷавонон истифодаи нодурусти шабакаҳои иҷтимоӣ ва фазои маҷозӣ мебошад. Имрӯз интернет ба воситаи муҳими гирифтани маълумот, омӯзиш, муошират ва рушди қобилиятҳои зеҳнӣ табдил ёфтааст. Аммо дар баробари имкониятҳои фаровон, фазои иттилоотӣ метавонад барои паҳн намудани маводи бардурӯғ, таҳрифшуда ва таблиғоти ифротӣ низ истифода гардад. Баъзе гурӯҳҳои манфиатҷӯ бо истифода аз усулҳои таъсиррасонии равонӣ, наворҳои эҳсосотангез, маълумоти сохта ва даъватҳои фиребанда кӯшиш мекунанд, ки ҷавононро ба фаъолияти ғайриқонунӣ ҷалб намоянд. Хатар дар он аст, ки на ҳар ҷавон дорои малакаи кофии таҳлили интиқодии иттилоот буда, метавонад ҳақиқатро аз дурӯғ ва андешаи созандаро аз таблиғоти харобиовар фарқ намояд.

Аз ин лиҳоз, ташаккули фарҳанги истифодаи дурусти интернет, баланд бардоштани саводи расонаӣ ва омӯзонидани усулҳои санҷиши дурустии маълумот аз вазифаҳои муҳими муассисаҳои таълимӣ ва оила ба шумор меравад. Ҷавонон бояд дарк намоянд, ки ҳар матлаб, навор ё даъвате, ки дар шабакаҳои иҷтимоӣ паҳн мегардад, ҳатман воқеиятро инъикос намекунад. Пеш аз қабул намудани ҳар гуна андеша зарур аст, ки манбаи иттилоот, мақсади паҳнкунандаи он ва оқибатҳои эҳтимолии амалҳои пешниҳодшуда мавриди таҳлил қарор гиранд. Маҳз тафаккури мустақил, донишҳои муосир ва қобилияти арзёбии воқеаҳо метавонанд ҷавононро аз таъсири гурӯҳҳои ифротӣ эмин нигоҳ доранд.

Дар баробари ин, набояд фаромӯш кард, ки омилҳои иҷтимоӣ ва равонӣ низ метавонанд ба осебпазирии баъзе ҷавонон мусоидат намоянд. Набудани имкониятҳои кофии худшиносӣ, эҳсоси танҳоӣ, мушкилоти оилавӣ, номуайянии ҳадафҳои зиндагӣ ва эҳтиёҷ ба дастгирии маънавӣ баъзан заминаи таъсирпазириро фароҳам меоранд. Гурӯҳҳои ифротӣ метавонанд аз чунин ҳолатҳо сӯиистифода намуда, худро ҳамчун пуштибон ё роҳнамои ҷавонон муаррифӣ кунанд. Бинобар ин, пешгирии ифротгароӣ танҳо бо маҳкум намудани ин падида маҳдуд намегардад. Зарур аст, ки барои ҷавонон муҳити мусоиди таҳсил, меҳнат, эҷодкорӣ, рушди истеъдод ва иштироки фаъолона дар ҳаёти ҷамъиятӣ фароҳам оварда шавад. Ба ҳамин хотир имрӯз Ҳукумати мамлакат барои ба таҳсил фаро гиритфани ҷавонон, шароити муносиби кор дар бахшҳои гуногуни ҳаётан муҳим, озмунҳои сатҳи баландро рӯйи даст гирифтааст.

Дар ин самт нақши оила ҳамчун нахустин мактаби тарбия ниҳоят бузург аст. Маҳз дар муҳити оила инсон аввалин тасаввуроти худро дар бораи некию бадӣ, адолату инсоф, эҳтироми дигарон, масъулиятшиносӣ ва муносибат ба ҷомеа ташаккул медиҳад. Падару модар бояд на танҳо ба таъминоти моддии фарзандон, балки ба рушди маънавӣ, доираи муошират, манфиатҳои зеҳнӣ ва ҳолати равонии онҳо низ таваҷҷуҳ намоянд. Муносибати самимӣ, гуфтугӯи озод, эҳтироми шахсияти фарзанд ва роҳнамоии оқилона метавонанд эҳтимоли гирифтор шудани ҷавононро ба таъсири гурӯҳҳои манфиатҷӯ коҳиш диҳанд. Ҷавоне, ки дар оила муҳаббат, дастгирӣ ва эътимод эҳсос менамояд, барои ҳалли мушкилоти худ бештар ба наздикон ва шахсони боэътимод муроҷиат мекунад.

Муассисаҳои таълимӣ низ дар ташаккули ҷаҳонбинии солим ва пешгирии ифротгароӣ масъулияти бузург доранд. Мактабҳои таҳсилоти умумӣ, муассисаҳои таҳсилоти миёна ва олии касбӣ бояд дар баробари додани донишҳои тахассусӣ ба тарбияи шаҳрвандӣ, худшиносии миллӣ, эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои инсон ва фарҳанги таҳаммулпазирӣ аҳамияти ҷиддӣ диҳанд. Ташкили суҳбатҳои маърифатӣ, конференсияҳои илмӣ, вохӯриҳо бо мутахассисон, маҳфилҳои мубоҳисавӣ ва чорабиниҳои фарҳангӣ метавонад ба баланд гардидани сатҳи огоҳии ҷавонон мусоидат намояд. Муҳим он аст, ки чунин чорабиниҳо хусусияти танҳо расмӣ надошта, ба саволҳои воқеии ҷавонон ҷавоб диҳанд ва онҳоро ба андешаронӣ, таҳлил ва интихоби бошууронаи роҳи зиндагӣ ҳидоят намоянд.

Махсусан, дар муассисаҳои таҳсилоти олии тиббӣ масъалаи тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи инсондӯстӣ, масъулиятшиносӣ ва эҳтиром ба ҳаёти инсон аҳамияти хосса дорад. Касби табибӣ аз инсон на танҳо дониши мукаммали тиббӣ, балки ахлоқи ҳамида, таҳаммулпазирӣ, шафқат ва муносибати баробар ба ҳамаи одамонро талаб менамояд. Табиби оянда бояд новобаста аз миллат, забон, эътиқод ва мавқеи иҷтимоии бемор ба ӯ бо эҳтиром муносибат намояд. Аз ин рӯ, омӯзиши фанҳои ҷомеашиносӣ, таърих, фалсафа, ҳуқуқ ва ахлоқи касбӣ дар ташаккули ҷаҳонбинии донишҷӯёни тиббӣ нақши муҳим мебозад. Ин донишҳо ба онҳо имконият медиҳанд, ки моҳияти равандҳои иҷтимоиро дуруст дарк намуда, дар баробари фаъолияти касбӣ ҳамчун шаҳрвандони масъулиятшинос дар таҳкими фазои солими маънавии ҷомеа саҳм гузоранд.

Яке аз роҳҳои муассири муқовимат ба ифротгароӣ таҳкими худшиносии миллӣ ва эҳтиром ба мероси таърихию фарҳангӣ мебошад. Миллати тоҷик дорои таърихи куҳан, фарҳанги ғанӣ ва анъанаҳои арзишманди илму маърифатпарварӣ мебошад. Осори мутафаккирони бузурге чун Абуалӣ ибни Сино, Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ, Абулқосим Фирдавсӣ, Носири Хусрав ва дигар бузургони илму адаб саршор аз ғояҳои хирадгароӣ, донишомӯзӣ, инсондӯстӣ ва эҳтиром ба мақоми инсон аст. Омузиши мероси онҳо метавонад барои ташаккули тафаккури мустақил, ҷаҳонбинии васеъ ва ҳисси масъулият дар назди ҷомеа заминаи устувор гузорад. Ҷавоне, ки таърихи миллати худро медонад, арзиши сулҳу истиқлолро дарк мекунад ва ба дастовардҳои фарҳангии ниёгон арҷ мегузорад, метавонад бо эътимоди бештар роҳи созандагӣ ва пешрафтро интихоб намояд.

Дар шароити имрӯза ҷавонони Тоҷикистон имконият доранд, ки тавассути омузиши илмҳои муосир, аз худ намудани технологияҳои нав, омузиши забонҳои хориҷӣ, иштироки фаъолона дар озмунҳои илмӣ ва фаъолияти соҳибкорӣ барои рушди Ватан саҳм гузоранд. Ҷомеа ба ҷавонони донишманд, ташаббускор, навовар ва дорои масъулияти баланди шаҳрвандӣ ниёз дорад. Сарнавишти ҷавонон набояд ба василаи амалӣ намудани ҳадафҳои гурӯҳҳои манфиатҷӯ табдил ёбад. Ҳар ҷавон бояд дарк намояд, ки арзиши умр, озодӣ, обрӯ, таҳсил ва имконияти хизмат ба ҷомеа аз ҳама гуна ваъдаҳои фиребандаи гурӯҳҳои ифротӣ болотар аст.

Муқовимат ба ифротгароӣ вазифаи танҳо мақомоти давлатӣ ё сохторҳои ҳифзи ҳуқуқ нест. Ин масъулияти муштараки тамоми ҷомеа, аз ҷумла омӯзгорон, падару модарон, олимон, аҳли фарҳанг, намояндагони ҷомеаи шаҳрвандӣ ва худи ҷавонон мебошад. Ҳар як шаҳрванди огоҳ метавонад бо паҳн намудани донишҳои дуруст, пешгирии иттилооти бардурӯғ, тарғиби таҳаммулпазирӣ ва дастгирии ҷавонони осебпазир дар коҳиш додани хатари ифротгароӣ саҳм гузорад. Дар ин раванд ҳамкории пайвастаи оила, муассисаҳои таълимӣ ва ҷомеа аҳамияти ҳалкунанда дорад.

Хулоса, ифротгароӣ яке аз таҳдидҳои ҷиддӣ ба сарнавишти ҷавонон ва ояндаи миллат буда, пешгирии он муносибати ҳамаҷониба, пайгирона ва маърифатмеҳварро тақозо менамояд. Ҳифзи ҷавонон аз таъсири андешаҳои харобиовар пеш аз ҳама тавассути таълиму тарбияи босифат, ташаккули тафаккури интиқодӣ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, таҳкими худшиносии миллӣ ва фароҳам овардани шароити мусоиди рушди шахсият имконпазир мегардад. Мо бояд ҷавононро на танҳо аз хатарҳо огоҳ созем, балки онҳоро ба донишомузӣ, меҳнатдӯстӣ, эҷодкорӣ, ватандӯстӣ ва масъулиятшиносӣ ҳидоят намоем. Зеро ояндаи ҳар давлат ба сатҳи маърифат, ҷаҳонбинӣ ва интихоби насли ҷавони он вобаста аст.

Ҷавонони соҳибмаърифат, худогоҳ ва ватандӯст неруи асосии пешрафти ҷомеа ва кафили фардои дурахшони миллат мебошанд. Ҳифзи онҳо аз ифротгароӣ маънои ҳифзи сулҳу субот, истиқлолияти давлатӣ, ваҳдати миллӣ ва ояндаи Тоҷикистони азизро дорад.

Нуралиев К. Қ.-муовини декани факултети тиббӣ