Ҷавонӣ давраи муҳимтарини ташаккули шахсият, ҷаҳонбинӣ ва мавқеи иҷтимоии инсон ба ҳисоб меравад. Маҳз дар ин марҳилаи ҳаёт инсон орзуҳои бузург дорад, барои пайдо кардани ҷойгоҳи худ дар ҷомеа талош мекунад, дониш меомузад, касб интихоб менамояд ва ба оянда бо умед менигарад. Аммо дар баробари ин, ҷавонӣ давраест, ки инсон метавонад зери таъсири андешаҳои нодуруст, таблиғоти зараровар ва гурӯҳҳои ифротӣ низ қарор гирад. Аз ин рӯ, масъалаи пешгирии ифротгароӣ ва ҳифзи ҷавонон аз таъсири идеологияҳои ифротӣ имрӯз ба яке аз масъалаҳои муҳими ҷомеа табдил ёфтааст.

Ифротгароӣ пеш аз ҳама зуҳуроти хатарноки иҷтимоӣ ва мафкуравӣ буда, дар заминаи радикалӣ шудани андешаҳо, таҳаммулнопазирӣ нисбат ба ақидаи дигарон ва кӯшиши таҳмил кардани мавқеи худ бо роҳҳои ғайриқонунӣ ва хушунатомез зоҳир мегардад. Дар чунин ҳолат инсон тадриҷан қобилияти таҳлили воқеиятро аз даст медиҳад ва ба ҷойи андешаи мустақил ба шиорҳо, ваъдаҳои бардурӯғ ва ақидаҳои тундравона бовар мекунад. Хатари асосӣ дар он аст, ки ифротгароӣ метавонад аз як андешаи ба назар одӣ оғоз шуда, тадриҷан ба рафтори хатарнок ва ҳатто ҷинояткорона оварда расонад.

Имрӯз гурӯҳҳои ифротӣ барои ҷалби ҷавонон аз усулҳои гуногун истифода мебаранд. Агар дар гузашта паҳн намудани ақидаҳои ифротӣ бештар тавассути вохӯриҳои маҳдуд ва маводи чопӣ сурат мегирифт, имрӯз интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ имконияти таъсиррасониро ба маротиб зиёд кардаанд. Ҷавоне, ки ҳар рӯз аз телефон ва шабакаҳои иҷтимоӣ истифода мебарад, метавонад ҳатто бидуни дарк кардани оқибатҳои он бо маводи таблиғотии ифротӣ рӯ ба рӯ шавад. Видеоҳои таъсирбахш, маълумоти якҷониба, хабарҳои бардурӯғ, навиштаҳои эҳсосотӣ ва даъватҳои зоҳиран «одилона» метавонанд тадриҷан ҷаҳонбинии шахсро тағйир диҳанд.

Маҳз дар ҳамин ҷо зарурати баланд бардоштани саводи иттилоотӣ ва тафаккури интиқодии ҷавонон ба миён меояд. Ҷавоне, ки ҳар маълумоти интернетиро бе санҷиш қабул мекунад, метавонад ба доми иттилооти бардурӯғ афтад. Аз ин рӯ, ҷавонон бояд омузанд, ки манбаи иттилоотро муайян кунанд, далелҳоро аз андеша ҷудо намоянд, хабарҳои шубҳанокро санҷанд ва ба ҳар гуна даъвату таблиғоти эҳсосотӣ бо назари интиқодӣ муносибат кунанд. Дониш ва маърифати сиёсиву ҳуқуқӣ дар ин раванд сипари боэътимоди инсон мебошанд.

Омили дигаре, ки метавонад ҷавононро осебпазир гардонад, мушкилоти иҷтимоӣ ва равонӣ мебошад. Баъзан шахсе, ки дар муҳити оилавӣ ё иҷтимоӣ худро танҳо эҳсос мекунад, аз мушкилоти иқтисодӣ, ноумедӣ, нокомӣ ё бетаваҷҷуҳӣ ранҷ мебарад, барои дарёфти дастгирӣ ба муҳитҳои ношинос рӯ меорад. Гурӯҳҳои ифротӣ маҳз аз чунин ҳолатҳои инсонӣ истифода бурда, худро ҳамчун «муҳити дастгиркунанда» нишон медиҳанд. Онҳо метавонанд ба ҷавон ваъдаи зиндагии беҳтар, эҳтиром, қудрат ё «мақсади бузург» диҳанд. Аммо дар паси чунин ваъдаҳо аксаран манфиатҳои харобиовар пинҳон мебошанд.

Аз ин рӯ, мубориза бо ифротгароӣ танҳо вазифаи мақомоти давлатӣ нест. Ин масъала масъулияти тамоми ҷомеа аз ҷумла, оила, муассисаҳои таълимӣ, аҳли зиё, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва худи ҷавонон мебошад. Пеш аз ҳама, оила бояд барои фарзанд муҳити солим ва боэътимод фароҳам созад. Муносибати дурусти падару модар бо фарзанд, гӯш кардани мушкилоти ӯ, эҳтиром ба андешааш ва сари вақт роҳнамоӣ намудани ӯ метавонад бисёр хатарҳоро пешгирӣ намояд. Ҷавоне, ки дар оила муҳаббат, эҳтиром ва дастгириро эҳсос мекунад, эҳтимоли камтар дорад, ки ба ваъдаҳои фиребандаи гурӯҳҳои ифротӣ бовар кунад.

Муассисаҳои таълимӣ низ дар ин самт нақши муҳим доранд. Донишгоҳ ва мактаб бояд на танҳо ба ҷавонон донишҳои касбӣ диҳанд, балки онҳоро ба шаҳрвандони дорои ҷаҳонбинии солим, масъулиятшинос ва таҳаммулпазир тарбия намоянд. Дарсҳо ва чорабиниҳои маърифатӣ оид ба ҳуқуқ, фарҳанги сиёсӣ, таърихи давлатдорӣ, арзишҳои миллӣ, таҳаммулпазирӣ, сулҳ ва ҳамдигарфаҳмӣ метавонанд дар ташаккули мавқеи устувори шаҳрвандӣ нақши муассир дошта бошанд. Ҷавон бояд дарк намояд, ки ихтилофи назар дар ҷомеа падидаи табиӣ аст, аммо роҳи ҳалли ихтилоф на хушунат, балки гуфтугӯ, қонун ва эҳтироми ҳамдигар мебошад.

Барои ҷомеаи Тоҷикистон масъалаи мазкур аҳамияти махсус дорад. Таҷрибаи талхи ҷанги шаҳрвандӣ ба таври возеҳ нишон дод, ки ихтилофҳои сиёсиву иҷтимоӣ, агар сари вақт бо роҳи гуфтугӯ ва ҳамдигарфаҳмӣ ҳал нашаванд, метавонанд ба оқибатҳои фоҷиабор оварда расонанд. Аз ин рӯ, сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ арзишҳое мебошанд, ки ҳифзи онҳо вазифаи ҳар як шаҳрванди кишвар аст. Насли ҷавон, ки ояндаи давлат ба дӯши ӯ гузошта мешавад, бояд арзиши сулҳу оромиро бештар дарк намояд.

Имрӯз дар баробари муборизаи ҳуқуқӣ бо гурӯҳҳои ифротӣ, пешгирии идеологӣ низ аҳамияти бузург дорад. Ҷавонон бояд бо таърих, фарҳанг, адабиёт ва арзишҳои миллии худ хуб шинос бошанд. Шахсе, ки решаҳои фарҳангии худро мешиносад ва ба дастовардҳои халқу ватани худ эҳтиром дорад, нисбат ба таблиғоти бегона ва мафкураҳои харобиовар устувортар мегардад. Вале ҳифзи арзишҳои миллӣ набояд ба рад намудани фарҳангҳои дигар табдил ёбад. Баръакс, фарҳанги миллӣ бояд инсонро ба эҳтироми дигарон, таҳаммулпазирӣ ва ҳамзистии осоишта ҳидоят кунад.

Дар ин замина, омузиши мероси бузургони миллат низ аҳамияти хос дорад. Осори Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Саъдӣ, Мавлоно, Носири Хусрав, Аҳмади Дониш ва дигар мутафаккирони тоҷик саршор аз андешаҳои инсонпарварӣ, донишомузӣ, адолат, хирад ва ахлоқи ҳамида мебошад. Маърифати ҳақиқӣ инсонро ба андешаи созанда мерасонад, дар ҳоле ки ҷаҳолат ва таассуб заминаи муносиб барои паҳншавии андешаҳои тундравона фароҳам меорад. Бинобар ин, мубориза бо ифротгароӣ пеш аз ҳама мубориза барои маърифат, дониш ва фарҳанги баланди шаҳрвандӣ мебошад.

Ҷавонон бояд дарк кунанд, ки ояндаи худро на бо роҳи пайравӣ аз шахсони ношинос дар интернет, балки тавассути таҳсил, меҳнати ҳалол, касбомузӣ, эҷодкорӣ ва иштироки фаъолона дар ҳаёти ҷомеа метавонанд бисозанд. Ҳар соати сарфшуда барои омӯзиш, ҳар китоби хондашуда, ҳар малакаи нави касбӣ ва ҳар қадами созанда барои ояндаи шахс ва ҷомеа сармоягузорӣ мебошад. Баръакс, иштирок дар гурӯҳҳои ифротӣ метавонад ҳаёти инсон, ояндаи ӯ ва сарнавишти тамоми оилаашро барбод диҳад.

Дар ин раванд нақши ҷавонони фаъол низ хеле муҳим аст. Ҷавонон метавонанд дар муҳити худ ҳамчун таблиғгарони сулҳ, дониш, таҳаммулпазирӣ ва фарҳанги муколама баромад кунанд. Онҳо бояд ба ҳамсолони худ дар бораи хатарҳои ифротгароӣ маълумоти дуруст расонанд, аз паҳн кардани хабарҳои шубҳанок худдорӣ намоянд ва ҳангоми дучор шудан ба маводи хатарнок ба калонсолон ё сохторҳои дахлдор муроҷиат кунанд. Бетарафӣ нисбат ба падидаҳои хатарнок дар баъзе ҳолатҳо метавонад ба густариши онҳо мусоидат намояд.

Имрӯз мубориза бо ифротгароӣ бояд танҳо ба маънои муқовимат бо оқибатҳои он фаҳмида нашавад. Муҳимтар аз ҳама, пешгирии сабабҳое мебошад, ки инсонро ба сӯи чунин андешаҳо мебаранд. Таъмини муҳити солими иҷтимоӣ, баланд бардоштани сифати таълиму тарбия, рушди фарҳанги ҳуқуқӣ, фароҳам овардани имкониятҳои муносиб барои таҳсилу кор, дастгирии ташаббусҳои ҷавонон ва таҳкими робитаи оила бо муассисаҳои таълимӣ аз ҷумлаи роҳҳои муҳими пешгирии ифротгароӣ мебошанд.

Ҷомеаи солим ҷомеаест, ки дар он ҷавонон худро соҳибони оянда эҳсос мекунанд. Агар ҷавон барои амалӣ намудани орзуҳои худ имконият дошта бошад, агар меҳнати ӯ қадр шавад, агар дониш ва истеъдодаш дастгирӣ ёбад, эҳтимоли ба доми гурӯҳҳои ифротӣ афтодани ӯ хеле кам мешавад. Аз ин рӯ, сармоягузорӣ ба ҷавонон ин сармоягузорӣ ба амнияти миллӣ ва ояндаи давлат аст.

Ифротгароӣ дар ҳар шаклу зоҳираш барои ҷомеа хатари ҷиддӣ дорад. Он метавонад дӯстиро ба душманӣ, ихтилофи назарро ба низоъ, эътиқодро ба таассуб ва орзуи зиндагии беҳтарро ба роҳи харобиовар табдил диҳад. Аз ин рӯ, ҳар як ҷавон бояд дар интихоби роҳи зиндагӣ масъулиятшинос бошад. На ҳар касе, ки худро «дӯсти ҷавонон» меномад, воқеан дӯст аст ва на ҳар даъвате, ки бо суханони зебо пешниҳод мешавад, ба ояндаи инсон хизмат мекунад.

Вазифаи имрӯзаи ҷомеа он аст, ки ба ҷавонон роҳи дуруст нишон диҳад, аммо ҳамзамон ба онҳо қобилияти мустақилона интихоб карданро омузонад. Ҷавони донишманд, ватандӯст, ҳуқуқшинос, дорои тафаккури интиқодӣ ва эҳтиромгузор ба арзишҳои инсонӣ беҳтарин сипари ҷомеа дар муқобили ифротгароӣ мебошад. Танҳо дар сурати муттаҳид шудани талошҳои оила, мактаб, донишгоҳ, ҷомеа ва худи ҷавонон метавон ба ин падидаи хатарнок муқовимати муассир кард.

Дар ниҳоят, бояд таъкид намуд, ки мубориза бо ифротгароӣ мубориза барои ҳаёти осоишта, ояндаи ҷавонон ва суботи ҷомеа мебошад. Насли ҷавон набояд ба доми андешаҳои харобиовар афтода, умри худро қурбони мақсадҳои дигарон созад. Оянда аз они ҷавононест, ки роҳи донишро бар ҷаҳолат, роҳи созандагиро бар харобкорӣ, роҳи таҳаммулро бар таассуб ва роҳи сулҳу ваҳдатро бар хушунат интихоб мекунанд. Ҳифзи ин интихоб вазифаи ҳар як шаҳрванди бедордил ва масъули ҷомеа аст.

Ғаниев Ҳ. Т.-муовини декани факултети тиббӣ