Илм ва маърифат дар ҳама давру замон неруи пешбарандаи ҷомеа, омили ташаккули тафаккури созанда ва заминаи асосии рушди маънавии инсон ба шумор мераванд. Дар ин миён шахсиятҳое ҳастанд, ки тамоми умри пурбаракати худро ба омузиш, таҳқиқ, таълиму тарбия ва парвариши насли соҳибмаърифат бахшида, бо фаъолияти пурсамари илмӣ ва омӯзгории хеш дар пешрафти ҷомеа саҳми арзанда мегузоранд. Чунин шахсиятҳо на танҳо бо осори илмӣ, балки бо мактаби маънавӣ, шогирдони соҳибунвон ва хидматҳои мондагори худ дар хотираи ҳамкорону донишҷӯён ҷойгоҳи шоиста пайдо мекунанд. Яке аз чунин чеҳраҳои шинохтаи илму маорифи кишвар доктори илмҳои фалсафа, профессор Саидов Абдулманон Сатторович мебошад, ки фаъолияти бисёрсолаи илмӣ, омузгорӣ ва роҳбарии ӯ бо таърихи рушди Донишгоҳ пайванди ногусастанӣ дорад.

Саидов Абдулманон Сатторович соли 1958 ба дунё омада, роҳи пуршарафи зиндагии худро бо омӯзиши илм, ҷустуҷӯҳои пайвастаи маърифатӣ ва хидмат ба ҷомеа пайвастааст. Ӯ аз ҷумлаи он олимонест, ки фалсафаро на танҳо ҳамчун маҷмӯи назарияву андешаҳои илмӣ, балки ҳамчун василаи шинохти инсон, дарки моҳияти зиндагӣ, тарбияи ахлоқӣ ва ташаккули ҷаҳонбинии солим арзёбӣ менамояд. Маҳз ҳамин муносибати амиқ ба илму маърифат боис гардидааст, ки фаъолияти омузгории ӯ дар муҳити донишгоҳи тиббӣ мазмуну аҳаммияти хос пайдо намояд. Зеро табиби оянда дар баробари аз худ намудани донишҳои тахассусии тиббӣ бояд дорои ҷаҳонбинии васеъ, фарҳанги баланди муошират, масъулияти иҷтимоӣ ва эҳсоси амиқи инсонпарварӣ бошад.

Роҳи илмомузии профессор Саидов А. С. аз таҳсил дар муассисаҳои бонуфузи таҳсилоти олии кишвар оғоз гардидааст. Ӯ хатмкардаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ва Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон буда, дар ҷараёни таҳсил ва фаъолияти минбаъдаи илмӣ ба масъалаҳои муҳими фалсафа, тафаккури иҷтимоӣ, маърифат ва муносибатҳои инсонӣ таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир намудааст. Омузиши пайваста, меҳнатдӯстӣ ва майлу рағбати беандоза ба таҳқиқоти илмӣ замина фароҳам оварданд, ки ӯ тадриҷан аз омузгори ҷавон ба яке аз олимони соҳибмактаб ва мутахассисони варзидаи соҳаи фалсафа табдил ёбад.

Фаъолияти меҳнатии Абдулманон Саидов солҳои 1980-1981 ба ҳайси омузгори кафедраи фалсафаи Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода оғоз ёфтааст. Ин марҳила барои ташаккули маҳорати омузгорӣ, такмили донишҳои назариявӣ ва дарёфти таҷрибаи аввалини фаъолияти илмӣ-педагогии ӯ аҳаммияти муҳим дошт. Минбаъд, аз солҳои ҳаштодуми асри гузашта, фаъолияти касбии ӯ бо Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино пайваст гардида, дар ин боргоҳи бонуфузи илму маърифат зинаҳои гуногуни камолоти илмӣ ва омузгориро тай намудааст. Ӯ дар давраҳои мухталиф ба ҳайси омузгор, аспирант, дотсент ва профессор фаъолият намуда, дар баробари таълими донишҷӯён ба таҳқиқи масъалаҳои мубрами фалсафӣ машғул гардидааст.

Яке аз марҳилаҳои муҳимми фаъолияти илмии ӯ солҳои 1997-2000 ба шумор меравад, ки дар ин давра ба ҳайси докторанти Институти фалсафаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Беларус ба таҳқиқоти амиқи илмӣ машғул буд. Ин давра дар ташаккули ҷаҳонбинии илмӣ, густариши робитаҳои академӣ ва такмили таҷрибаи таҳқиқотии олим нақши назаррас гузошт. Соли 2000 ӯ ба гирифтани дараҷаи илмии доктори илмҳои фалсафа мушарраф гардид. Ин дастовард натиҷаи солҳои тӯлонии ҷустуҷӯ, омузиши пайгирона ва заҳмати илмӣ буда, дар фаъолияти минбаъдаи ӯ марҳилаи тозаеро оғоз бахшид. Соли 2002 ба ӯ унвони илмии профессор дода шуд, ки эътирофи салоҳияти баланди илмӣ ва маҳорати касбии ӯ мебошад.

Эътирофи фаъолияти илмии профессор Саидов А. С. танҳо ба доираи муассисаҳои илмии Тоҷикистон маҳдуд намегардад. Ӯ аз соли 2001 академики Академияи байналмилалии менеҷменти Ҷумҳурии Беларус мебошад. Ин мақоми илмӣ аз густариши робитаҳои касбӣ ва эътирофи фаъолияти ӯ дар муҳити байналмилалии илмӣ шаҳодат медиҳад. Ҳамзамон, соли 2006 бо унвони фахрии «Аълочии маорифи халқи Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардид, ки нишонаи қадршиносии хидматҳои бисёрсолаи ӯ дар соҳаи таълиму тарбия ва рушди маорифи миллӣ мебошад.

Дар фаъолияти пурмаҳсули профессор Саидов А. С. давраи роҳбарии ӯ ба кафедраи фанҳои ҷомеашиносии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино мавқеи махсус дорад. Ӯ аз соли 2000 то соли 2021, яъне зиёда аз ду даҳсола, вазифаи мудири кафедраи мазкурро ба уҳда дошт. Ин солҳо барои таҳкими фаъолияти таълимӣ, рушди иқтидори илмӣ, такмили корҳои методӣ ва густариши муҳити эҷодии кафедра давраи муҳим ба ҳисоб мераванд. Роҳбарии чунин сохтори таълимӣ, ки дар ташаккули ҷаҳонбинӣ ва маърифати иҷтимоии табибони оянда саҳми бевосита дорад, аз шахс масъулияти баланд, дониши фарох, маҳорати ташкилотчигӣ ва муносибати дурандешонаро тақозо менамояд.

Профессор Саидов А. С. дар фаъолияти роҳбарии худ ба масъалаҳои баланд бардоштани сатҳи таълим, рушди корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ, омода намудани кадрҳои ҷавони илмӣ ва таҳкими робитаи донишҳои фалсафию иҷтимоӣ бо талаботи касби тиббӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир намудааст. Зеро фанҳои ҷомеашиносӣ дар донишгоҳи тиббӣ танҳо воситаи аз худ намудани донишҳои назариявӣ нестанд. Онҳо дар ташаккули шахсияти табиб, рушди тафаккури интиқодӣ, худшиносии миллӣ, эҳтиром ба арзишҳои умумибашарӣ ва дарки масъулияти касбӣ нақши муҳим мебозанд. Дар чунин муҳит омузгори фалсафа вазифадор аст, ки донишҷӯро ба андешидан, таҳлил кардан, хулосабарорӣ ва дарки арзиши олии ҳаёти инсон раҳнамоӣ намояд.

Аз ин ҷост, ки фаъолияти профессор Саидов А. С. дар донишгоҳи тиббӣ аҳаммияти фаротар аз таълими як фанни алоҳида дорад. Ӯ ҳамчун намояндаи илми фалсафа дар муҳити омодасозии табибони оянда ба таҳкими робитаи донишҳои гуманитарӣ ва тиббӣ мусоидат кардааст. Агар донишҳои тиббӣ ба табиб роҳу усулҳои ташхису табобати бемориҳоро омузонанд, фалсафа ва дигар илмҳои ҷомеашиносӣ ба ӯ дар фаҳмидани моҳияти инсон, арзиши саломатӣ, масъулияти ахлоқӣ ва муносибати бошуурона ба ҷомеа кумак мерасонанд. Табиби воқеӣ бояд на танҳо бемориро бишносад, балки инсонро дарк намояд. Ин ҳақиқат яке аз асосҳои муҳими пайванди фалсафа бо тиб мебошад.

Маҳз дар ҳамин замина метавон ҷойгоҳи профессор Саидов А. С.-ро дар мактаби табибони оянда арзёбӣ намуд. Ӯ аз ҷумлаи омузгоронест, ки бо фаъолияти бисёрсолаи худ дар тарбияи маънавӣ ва ташаккули ҷаҳонбинии наслҳои гуногуни донишҷӯёни тиб саҳм гузоштааст. Дарсҳои фалсафа барои донишҷӯ танҳо шиносоӣ бо таърихи афкори фалсафӣ нестанд, балки имконият медиҳанд, ки масъалаҳои ҳаёт, инсон, ҷомеа, ахлоқ ва масъулияти шахсӣ аз дидгоҳи илмӣ таҳлил карда шаванд. Чунин донишҳо махсусан барои табибе, ки фаъолияти ҳаррӯзааш бо сарнавишт, саломатӣ ва ҳаёти инсон иртибот дорад, арзиши бузург доранд.

Солҳои 2007-2009 профессор Саидов А. С. дар вазифаи муовини ректори Донишгоҳ оид ба корҳои тарбиявӣ фаъолият намудааст. Ин марҳила низ аз масъулияти баланди иҷтимоӣ ва ташкилотчигии ӯ шаҳодат медиҳад. Корҳои тарбиявӣ дар муассисаи таҳсилоти олии тиббӣ яке аз самтҳои муҳимми ташаккули мутахассиси оянда ба шумор мераванд. Тарбияи донишҷӯён дар руҳияи ватандӯстӣ, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ, риояи одоби касбӣ, масъулиятшиносӣ ва фарҳанги баланди инсонӣ аз масъалаҳое мебошанд, ки дар фаъолияти тарбиявии донишгоҳ аҳаммияти доимӣ доранд. Таҷрибаи илмӣ ва омузгории профессор Саидов А. С. барои иҷрои ин вазифаи масъулиятнок заминаи устувор фароҳам овардааст.

Яке аз нишондиҳандаҳои барҷастаи фаъолияти ҳар як олим на танҳо шумораи асарҳои таълифнамуда, балки мактаби илмӣ ва шогирдони тарбиякардаи ӯ мебошад. Аз ин ҷиҳат саҳми профессор Абдулманон Саидов дар рушди илми фалсафа ва омода намудани кадрҳои баландихтисоси илмӣ қобили таваҷҷуҳи махсус аст. Таҳти роҳбарии илмии ӯ зиёда аз 20 нафар рисолаҳои номзадӣ ва 5 нафар рисолаҳои докториро бомуваффақият ҳимоя намудаанд. Ин рақамҳо худ гувоҳи фаъолияти пурсамари олим дар тарбияи муҳаққиқон ва ташаккули насли нави аҳли илм мебошанд.

Омода намудани чунин теъдоди муҳаққиқони соҳибунвон кори саҳлу осон нест. Ҳар як рисолаи илмӣ солҳои омузиш, ҷустуҷӯ, таҳлили манбаъҳо, ҷамъбасти натиҷаҳо ва роҳнамоии пайвастаро талаб менамояд. Роҳбари илмӣ дар ин раванд танҳо маслиҳатгар нест, балки роҳнамои маънавӣ, омузгори мактаби таҳқиқ ва шахсест, ки ба муҳаққиқи ҷавон мустақилияти андеша, масъулияти илмӣ ва фарҳанги баҳсу таҳлилро меомузонад. Аз ин рӯ, дастовардҳои шогирдони профессор Саидов А. С.-ро метавон идомаи мантиқии фаъолияти илмӣ ва самараи мактаби таҳқиқотии ӯ арзёбӣ кард.

Профессор Саидов А. С. муаллифи мақолаҳои сершумори илмӣ, китобҳо ва монографияҳо буда, тавассути осори худ дар густариши донишҳои фалсафӣ ва ғанӣ гардонидани муҳити илмии кишвар саҳм гузоштааст. Таълифи асарҳои илмӣ яке аз роҳҳои муҳимми ҳифз ва интиқоли таҷрибаи зеҳнӣ ба наслҳои минбаъда мебошад. Осори илмӣ имконият медиҳад, ки андешаҳои муҳаққиқ аз доираи синфхона ва муҳити як муассиса берун рафта, мавриди омузиш, баррасӣ ва истифодаи доираи васеи донишҷӯён, омузгорон ва пажӯҳишгарон қарор гиранд. Аз ин ҷиҳат фаъолияти таълифотии ӯ ҷузъи муҳими хидматҳои илмӣ ва маърифатии профессор ба ҳисоб меравад.

Нақши профессор Абдулманон Саидов дар рушди илмро пеш аз ҳама дар се самти ба ҳам алоқаманд метавон мушоҳида кард, таҳқиқоти мустақили илмӣ, омода намудани кадрҳои соҳибунвони илмӣ ва таҳкими таълими фалсафаю фанҳои ҷомеашиносӣ дар муҳити таҳсилоти олии тиббӣ. Ҳар яке аз ин самтҳо аҳаммияти хос дошта, дар маҷмӯъ симои олими соҳибмактабро ташаккул медиҳанд. Ӯ тавонистааст фаъолияти назариявии худро бо амалияи омузгорӣ ва масъулияти роҳбарӣ пайванд дода, таҷрибаи андӯхтаро ба манфиати рушди илму маориф равона созад.

Дар замони муосир, ки пешрафти босуръати технологияҳои тиббӣ, рушди зеҳни сунъӣ, масъалаҳои биоэтика ва муносибатҳои нави иҷтимоӣ дар назди ҷомеа саволҳои тоза мегузоранд, аҳаммияти донишҳои фалсафӣ беш аз пеш эҳсос мегардад. Табиби асри XXI бояд дар баробари маҳорати баланди касбӣ қобилияти андешаи мустақил, таҳлили масъалаҳои мураккаби ахлоқӣ ва қабули қарорҳои масъулиятнокро дошта бошад. Аз ин нуқтаи назар, фаъолияти омузгороне чун профессор Саидов А. С., ки дар тӯли даҳсолаҳо ба тарбияи ҷаҳонбинии донишҷӯёни тиб машғул будаанд, арзиши устувори илмӣ ва иҷтимоӣ дорад.

Имрӯз профессор Абдулманон Саидов фаъолияти худро ҳамчун профессори кафедраи фанҳои ҷомеашиносии Донишгоҳ идома дода, дониш, таҷриба ва маҳорати бисёрсолаи худро дар хизмати таълиму тарбия ва рушди муҳити илмӣ қарор додааст. Ҳузури чунин устодони соҳибтаҷриба дар донишгоҳ барои нигоҳдории анъанаҳои неки илмӣ, таҳкими пайванди наслҳои омӯзгорон ва тарбияи муҳаққиқони ҷавон аҳаммияти бузург дорад.

Соли 2026 аз рӯзи таваллуди профессор Абдулманон Саидов 68 сол сипарӣ мегардад. Ин синну сол барои олими соҳибмактаб марҳилаи пурғановати таҷриба, камолоти зеҳнӣ ва ҷамъбасти дастовардҳои бисёрсолаи илмӣ мебошад. Роҳи тайкардаи ӯ намунаи пайванди меҳнати содиқона, иродаи устувор, муҳаббат ба илм ва масъулият дар назди ҷомеа аст. Аз омузгори ҷавон то доктори илмҳои фалсафа, профессор, академики академияи байналмилалӣ, роҳбари кафедра ва тарбиятгари даҳҳо муҳаққиқ расидан далели он аст, ки муваффақияти ҳақиқии илмӣ натиҷаи заҳмати пайваста ва садоқат ба пешаи интихобшуда мебошад.

Фалсафа илмест, ки инсонро ба андеша кардан, шинохтани ҳақиқат ва дарки масъулияти худ дар назди зиндагӣ раҳнамоӣ менамояд. Тиб бошад, пешаест, ки ҳадафи олии он ҳифзи саломатӣ ва ҳаёти инсон аст. Дар пайванди ин ду самти бузурги маърифат рисолати омузгори фалсафа дар донишгоҳи тиббӣ боз ҳам равшантар мегардад. Профессор Абдулманон Саидов бо фаъолияти тӯлонии худ нишон додааст, ки дар мактаби табибони оянда фалсафа ҷойгоҳи муҳим дошта, тарбияи мутахассиси ҳақиқӣ бидуни ташаккули ҷаҳонбинии солим ва маърифати баланди инсонӣ комил буда наметавонад.

Зиндагӣ ва фаъолияти илмии профессор Саидов А. С. саҳифаи арзишманде аз таърихи рушди фанҳои ҷомеашиносӣ дар Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино мебошад. Мероси маънавии ӯро на танҳо китобу монографияҳо, мақолаҳои илмӣ ва унвонҳои ифтихорӣ, балки шогирдони соҳибилм, муҳаққиқони тарбиякарда ва наслҳои донишҷӯёне ташкил медиҳанд, ки аз сабақҳои ӯ баҳра бардоштаанд. Маҳз ҳамин пайванди илм, омузгорӣ ва инсонсозӣ ба фаъолияти ӯ мазмуни мондагор мебахшад. Зеро умри олим бо солҳои зиндагӣ маҳдуд намешавад, балки дар андешаи шогирдон, осори илмӣ ва хидматҳои маърифатии ӯ идома меёбад. Профессор Абдулманон Саидов аз зумраи чунин шахсиятҳост, ки умри худро ба фурӯғи дониш, парвариши тафаккур ва тарбияи табибони оянда бахшида, дар рушди илму маорифи Тоҷикистон саҳми шоиста гузоштааст.

ШУЪБАИ ИТТИЛООТ ВА РОБИТА БО ҶОМЕА