Эмкунӣ ҳамчун омили пойдории ҳаёти солим, пешгирии паҳншавии гепатитҳо

Барои муътадил ба роҳ мондани тарзи ҳаёти солим одамонро зарур аст, ки худро аз як зумра бемориҳои гузарандаи паёмадашон вазнин, аз ҷумла - шаклҳои гуногуни гепатит ва “Коронавирус” ҳифз намоянд. Солҳои охир хатари паҳншавии “Коронавирус” ва гепатитҳо дар байни аҳолӣ зиёд гашта, боиси ташвиши аҳли ҷомеа гардидааст. Дар робита бо ин масъала, дар қабули стоматологҳо ҳамеша хатари бештари сироятёбӣ ва интиқоли сироят мавҷуд аст, хусусан тавассути асбобҳо, қолаби қатори дандонҳо ва дигар маснуоти таъйиноти стоматологӣ, ки бо ковокии даҳон алоқамандӣ доранд. Барои дар амал татбиқ намудани дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президанти Ҷумҳурии Тоқикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва бо мақсади пешгирии паҳншавии гепатитҳо, сари вақт муайян намудани беморӣ, баланд бардоштани сатҳи дониш ва масъулияти мутахассисони соҳа, инчунин ба мардуми кишвар фаҳмонидани моҳияти эмкунӣ дар пешгирии паҳншавии гепатитҳо, самаранокии поксозии асбобҳои стоматологӣ, оттискҳо бо роҳи истифодаи аз ҷиҳати илмӣ асоснок гардидаи гандзидоии химиявӣ ва омехта, тавассути дезинфектантҳои беалдегид, инчунин ба воситаи коркарди ултрасадоӣ, дорои таъсири спектри васеи зиддимикробӣ лозим аст.
Вобаста ба ин дар МТИК «Стоматология»-и ДДТТ ба номи Абӯалӣ ибни Сино, ПИК Стоматология ва ҶҶР бо ПИК Гастроэнтералогия ВТ ва ҲИ ҶТ барои сари вақт муайян ва пешгирӣ намудани паҳншавии онҳо чораҳои зарурӣ меандешанд. Вале роҳҳои сироятёбии гепатит дар аксари ҳолатҳо норавшан боқӣ мемонад.
Барои мутлақо, ҷиҳати сироятёбии гепатит хотирҷамъ будан, ваксинатсия (эм) кардан лозим аст. Гепатитҳои вирусӣ бемориҳои сироятии интишорёфтаи хатарнок ба ҳисоб мераванд. Бемориҳои мазкур дар шаклҳои мухталиф зоҳир мешаванд, вале дар байни симптомҳои асосӣ - зардӣ ва дарди зери қабурғаи ростро ҷудо мекунанд. Ба хотири ташхис гузоштан бояд таҳлили хун, пешоб ва дар ҳолатҳои вазнин бошад, биопсияи ҷигар зарур аст. Аз тамоми анвои гепатит, гепатити А нисбатан паҳншудатарин ба шумор меравад. Аз лаҳзаи сироятёбӣ то пайдо шудани аломатҳои аввалини беморӣ аз 7 то 50 рӯз мегузарад.
Бештар оғози бемориро ҳарорати баланд ҳамбаста буда, зукомро ба хотир меорад. Дар аксари ҳолат бо сиҳатёбии ғайриихтиёрӣ анҷом мепазирад ва муолиҷаи фаъолро низ тақозо намекунад. Зимни ҷараёни вазнин табиб чаконидани доруҳоро таъйин мекунад, то таъсири заҳролуди вирусро ба ҷигар бартараф намояд. Вируси гепатити В тавассути алоқаи ҷинсӣ, зимни тазриқ аз сӯзандоруҳои тамизнашуда дар истифодабарандагони маводи мухаддир, инчунин аз модар ба ҷанин мегузарад. Дар ҳолатҳои маъмулӣ беморӣ аз баландшавии ҳарорат, сустӣ, дарди буғумҳо, дилбеҳузурӣ, қайкунӣ оғоз меёбад. Гоҳо бусурот (высыпание) пайдо гардида, ҷигар ва сипурз калон мешаванд. Зиёда аз ин, мумкин аст, тирагии пешоб ва берангии фазла пайдо шавад. Гепатити С шакли нисбатан вазнини гепатити вирусӣ ба ҳисоб меравад, ки онро гепатити пас аз хунгузаронӣ низ номгузорӣ намудаанд. Яъне, одамон ба он пас аз гузаронидани хун гирифтор шудаанд. Маълум мешавад, ки хуни донорӣ чанд сол пеш ба вируси гепатити С аз тест гузаштааст.

Сирояти ин беморӣ тавассути сӯзандоруи нашъмандон кофист ва аксари сироятёбиҳои маризон аз ин роҳ буда, он ба воситаи алоқаи ҷинсӣ ва аз модар ба кӯдак низ имконпазир аст. Шакли музмини бемории мазкур хатари зиёдтар дорад, ки аксаран ба сирроз ва саратони ҷигар табдил мешавад. Тақрибан дар 70-80%-и беморон ҷараёни музмин инкишоф меёбад. Агар гепатити С бо дигар шаклҳои гепатити вирусӣ якҷоя шавад, бемориро якбора вазнин намуда, хатари фавт меафзояд. Гепатити D бемории «ҳамроҳ» буда, ҷараёни оризашудаи гепатити В мебошад. Тавассути алоқаи ҷинсӣ бештар гепатити В мегузарад ва дар чунин мавридҳои сироятёбӣ гепатити С низ имконпазир аст.

Гепатити Е ба гепатити А монанд аст, вале он тадриҷан оғоз меёбад ва барои ҳомиладорон хатари он бештар аст. Барои эмин будан аз сирояти ин беморӣ, шаҳрвандон ҳеҷ гоҳ аз сӯзандоруҳои умумӣ ва сӯзанҳо барои қабули маводи мухаддир истифода накунанд ва барои пирсинг ва холкӯбӣ намудан аз асбобҳои сироятнашуда истифода намоянд. Набояд фаромӯш кард, ки вируси гепатит дар муқобили вируси ВНМО ниҳоят сахтҷон аст, муддати тӯлонӣ дар муҳит ҳифз мешавад (гоҳо то чандин ҳафта). Осори ба назар нонамоёни хун метавонад ҳатто дар ҷавпоя, ки зимни ба кор бурдани кокаин истифода мешавад, боқӣ монад ва аз ин рӯ, дар чунин ҳолат аз сироятёбӣ барҳазар будан зарур аст. Чораҳои эҳтиётиро зимни алоқаи ҷинсӣ дар вақти ҳайз ва алоқаи мақъадӣ ниҳоят ҷиддӣ ба роҳ мондан зарур аст, секси даҳонӣ низ метавонад хатарнок бошад. Гепатит бо роҳи «амудӣ» - зимни ҳомиладорӣ, таваллудкунӣ, синамаконӣ метавонад аз модар ба кӯдак гузарад. Дар ҳолати дастгирии дахлдори тиббӣ мумкин аст кӯдак аз сироятёбӣ эмин монад ва ин риояи ҷиддии қоидаҳои беҳдошту қабули доруҳоро тақозо мекунад. Имрӯзҳо дар амалияи тандурустӣ ваксинаи таъсирбахш танҳо бар муқобили гепатити А ва В мавҷуд асту халос. Тадқиқотҳои ҷиддӣ барои таҳияи ваксина бар зидди гепатити С дар марҳилаи ибтидоӣ қарор доранд, зеро тағйирёбии босуръати вирус ва мавҷуд набудани коркарди самараноки ҷавобии подтани муҳофизатӣ (защитных антител) пас аз сар гузаронидани гепатити С ба амал овардани чунин тадқиқотҳоро душвор мегардонад. Дар робита бо ин ҳолат, ба муқобили гепатити С муолиҷаи саривақтӣ оғоз шуда, метавонад рушди тағйиротҳои вазнини хуруҷкунандаро дар бофтаҳои ҷигар пешгирӣ намояд, ки ин, бегуфтугӯ, сифати ҳаёти беморро боло мебарад. Худро аз бемории гепатити А ҳифз кардан душвор нест, як бор эм кардан ба муҳлати зиёда аз 1 сол касро аз хавфи сироят ёфтан эмин медорад. Вояи дуюм, ки пас аз 6-12 моҳ гирифта мешавад, муҳофизати дарозмуддатро таъмин менамояд. Ваксина ба калонсолон ба вояи 0,5мл тавассути мушаки долия ворид карда мешавад. Даври муолиҷа 3 эмкуниро дар бар мегирад ва мувофиқи нақша 0,1 ва 6 моҳ. Ба кӯдакон 0,25мл ба мушаки долия ду маротиба бо фосилаи 1 моҳ ворид карда мешавад. Мувофиқи нақша бар зидди гепатити А ба кормандони тиббӣ, кормандони муассисаҳои томактабии кӯдакона, кормандони соҳаи хизматрасонӣ (пеш аз ҳама, дар муассисаҳои хӯроки умумӣ, иншоотҳои канализатсионӣ ва обу корезӣ фаъолияткунанда); ба ноҳия ва мамлакат (Шарқи Дур, Африқо, Амрикои Лотинӣ, Индонезия)-ҳои тибқи гепатити А гиперэдемӣ сафардошта; ҳангоми садама дар иншоотҳои канализатсионӣ ва хати об (ба обҳои гандида ва хатҳои об афтидан), ваксинатсия бар зидди гепатити А ба ашхосе карда мешавад, ки аз хати асосии оби мазкур истифода мебаранд. Аз соли 1981 дар дунё зиёда аз 1 млрд. вояи ваксина бар муқобили гепатити В ба кор бурда шудааст, ки зимни нишондиҳандаҳои олии бехатарӣ самаранокиро ба бор овардааст. Ваксина дар 95%-и ҳолатҳо барои пешгирии рушди ҳомилони музмини вируси гепатити В самаранок ба ҳисоб меравад. Бо вуҷуди он ки ҳомилони музмини вируси гепатити В ба хатари баланди фавтнокӣ дар натиҷаи сирроз ва саратони ҷигар мубталоянд, ваксина бар зидди гепатити В аввалин ваксинаи зиддисаратонӣ мебошад. Созмони Ҷаҳонии Тандурустӣ соли 1972 бо назардошти муҳимияти барҷастаи ваксина бар зидди гепатити В тамоми мамлакатҳоро таклиф намуд, ки ба тақвими миллии эмкунӣ бар зидди вируси гепатити В худро шомил намоянд. Имрӯз зиёда аз 100 мамлакат ба тақвими худ эмкунии зидди вируси гепатити В-ро шомил намудаанд. Илова бар ин, дар аксари мамлакатҳои аз ҷиҳати саноати мутараққӣ эмкуниро ба наврасон низ мегузаронанд. Дар баъзе иёлоти ИМА тамоми навзодонро як-як эм мекунанд.Соли 1996 ба тақвими миллии эмкунии профилактикӣ ваксина бар зидди гепатити В шомил карда шуд. Тибқи тақвими миллии эмкунии профилактикӣ аввалин ваксина бар муқобили гепатити вирусии В ба навзодон дар 12 соати аввали ҳаёт, дуюмӣ дар 1 моҳагӣ ва сеюм бошад, дар 6 моҳагӣ гузаронида мешавад. Тифлоне, ки аз модарони гирифтори гепатити вирусии В ба дунё меоянд, дар семоҳаи саввуми ҳомиладорӣ тибқи нақшаи зерин – 0-1-2-12-моҳагӣ зидди гепатити вирусии В ваксинатсия карда мешаванд. Реаксияҳои пас аз эмкунӣ зимни истифодаи ваксина аҳёнан мушоҳида мешавад. Дар 3,5-5%-и ҳолатҳо дарди мавзеии рафъшаванда, сурхлакка ва сахтшавии ҷойи тазриқ, ичунин ҳарорати начандон баланд, шикоят аз беҳолӣ, хастагӣ, дарди мушакҳо, дарди сар, сарчархзанӣ, дилбеҳузурӣ имконпазир аст. Реаксияҳои номбаршуда пас аз ду тазриқи аввал пайдо шуда, пас аз ду-се рӯз мегузаранд. Дар нафароне, ки ҳассосияти баланд доранд, реаксияи навъи таъхирнопазир имконпазир аст, аз ин рӯ эмкардагон ба муддати 30 дақиқа бояд таҳти назорати табиб бошанд. Гепатитҳои вирусӣ бемориҳои сироятии интишорёфтаи хатарнок ба ҳисоб рафта, ба тарзи ҳаёти солими одамон таҳдид менамоянд. Ба хотири ташхиси аниқ гузоштан бояд таҳлили хун, пешоб ва дар ҳолатҳои вазнин бошад, биопсияи ҷигар гузаранд.
Аз ин рӯ мардуми Тоҷикистонро лозим аст, ки барои солимии хеш ва ҳимояти наздиконашон аз бемориҳои ковид 19 ва геппатитҳо, аз эмкунӣ (ваксинатсия) ҳатман гузаранд. Чунки пас аз эмкунӣ муқовимати организми инсон бар зидди ин бемориҳо зиёд гашта, дар сурати сироят ёфтан, шахс бемориро сабук мегузаронад.

Муалими калони кафедраи стоматологияи муолиҷавӣ Таибов С.А.
Турсунова З.- мутахассиси шуъбаи иттилоот ва робита бо ҷомеа

08.11.2021 1029

Бозгашт ба рӯйхат