Истиқлолияти давлатӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо падидаи сиёсӣ, балки оғози марҳилаи нав дар эҳё ва рушди фарҳанги миллӣ гардид. Дар тӯли солҳои истиқлол, фарҳанг ҳамчун рукни муҳими давлатдорӣ ва омили муттаҳидкунандаи ҷомеа мавқеи устувор касб намуда, ба таҳкими худшиносии миллӣ, ҳифзи арзишҳои таърихӣ ва муаррифии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ мусоидат кард. Дар остонаи 35-солагии истиқлолияти давлатӣ метавон бо итминон гуфт, ки Тоҷикистон дар соҳаи фарҳанг ба дастовардҳои назаррас ноил гардидааст, ки онҳо ҳам аҳамияти дохилӣ ва ҳам байналмилалӣ доранд.

Яке аз муҳимтарин самтҳои сиёсати фарҳангии давлат эҳёи мероси таърихию фарҳангӣ мебошад. Дар даврони истиқлол, таваҷҷуҳи хос ба омузиш, ҳифз ва тарғиби арзишҳои миллӣ зоҳир гардид. Осори бузурги адабӣ ва таърихӣ, ки дар давраҳои гуногуни таърих ба вуҷуд омадаанд, аз нав таҳқиқ ва ба нашр расонида шуданд. Эҳёи суннатҳои миллӣ, аз ҷумла ҷашнҳои мардумӣ, либоси миллӣ, ҳунарҳои мардумӣ ва анъанаҳои фарҳангӣ ба таҳкими худшиносии миллӣ замина гузошт. Ҷашнҳои Наврӯз, Сада, Меҳргон ва Тиргон бо шукӯҳу шаҳомати хос таҷлил гардида, на танҳо дар дохили кишвар, балки дар сатҳи байналмилалӣ низ ҳамчун арзишҳои фарҳангии умумибашарӣ муаррифӣ шуданд.

Дар баробари эҳёи анъанаҳо, рушди инфрасохтори фарҳангӣ низ яке аз дастовардҳои муҳими даврони истиқлол ба шумор меравад. Дар саросари кишвар театрҳо, қасрҳои фарҳанг, китобхонаҳо, осорхонаҳо ва марказҳои фарҳангӣ бунёд ва таҷдид карда шуданд. Иншооти фарҳангӣ ба марказҳои муҳими тарбияи маънавӣ ва фарҳангии аҳолӣ табдил ёфта, барои рушди истеъдодҳои нав ва густариши фаъолияти эҷодӣ замина фароҳам оварданд. Бунёди муассисаҳои фарҳангии муосир ва таҷҳизонидани онҳо бо технологияҳои замонавӣ ба болоравии сатҳи хизматрасонии фарҳангӣ мусоидат намуд.

Соҳаи санъат низ дар солҳои истиқлол рушду такомули назаррас пайдо кард. Театр, кино, мусиқӣ, рассомӣ ва дигар намудҳои санъат дар фазои озоди эҷодӣ рушд ёфтанд. Эҷоди асарҳои нав, ки воқеияти ҷомеаи муосир ва арзишҳои миллӣ-фарҳангиро инъикос мекунанд, афзоиш ёфт. Фестивалҳо, озмунҳо ва чорабиниҳои фарҳангӣ ба кашфи истеъдодҳои ҷавон ва рушди санъати миллӣ мусоидат карданд. Ҳунармандони тоҷик дар саҳнаҳои байналмилалӣ баромад намуда, фарҳанги миллиро муаррифӣ мекунанд ва обрӯи фарҳангии кишварро баланд мебардоранд.

Дар баробари ин, сиёсати фарҳангии давлат ба рушди забони давлатӣ низ равона гардидааст. Забони тоҷикӣ ҳамчун унсури муҳими ҳувияти миллӣ дар маркази таваҷҷуҳ қарор гирифта, барои густариши истифодаи он дар тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ чораҳои муассир андешида шуданд. Нашри китобҳо, рӯзномаҳо ва маҷаллаҳо бо забони тоҷикӣ, инчунин таҳияи барномаҳои телевизионӣ ва радиоӣ ба рушди фазои иттилоотии миллӣ мусоидат намуд. Ин раванд ба таҳкими ваҳдати миллӣ ва болоравии сатҳи маърифати ҷомеа таъсири мусбат расонд.

Ҳамкориҳои байналмилалӣ дар соҳаи фарҳанг низ дар даврони истиқлол густариш ёфтанд. Тоҷикистон бо кишварҳои гуногун ва созмонҳои байналмилалӣ ҳамкориҳои фарҳангиро ба роҳ монда, дар барномаҳо ва лоиҳаҳои муштарак фаъолона иштирок мекунад. Шомил гардидани баъзе унсурҳои фарҳанги ғайримоддии тоҷикон ба рӯйхати мероси ҷаҳонӣ нишондиҳандаи эътирофи байналмилалии фарҳанги миллӣ мебошад. Ин дастовардҳо имконият медиҳанд, ки фарҳанги тоҷикӣ ҳамчун қисми ҷудонашавандаи тамаддуни ҷаҳонӣ муаррифӣ гардад.

Нақши фарҳанг дар таҳкими сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ низ хеле муҳим аст. Таҷрибаи Тоҷикистон нишон медиҳад, ки фарҳанг метавонад ҳамчун воситаи муассири муколама ва ҳамдигарфаҳмӣ хизмат намояд. Баргузории чорабиниҳои фарҳангӣ, фестивалҳо ва барномаҳои маърифатӣ ба таҳкими робитаҳои иҷтимоӣ ва ҳамбастагии ҷомеа мусоидат мекунанд. Фарҳанг ҳамчун омили тарбияи ахлоқӣ ва маънавии ҷомеа нақши калидӣ бозида, ба ташаккули шахсияти шаҳрвандии фаъол таъсир мерасонад.

Дар баробари дастовардҳо, соҳаи фарҳанг бо баъзе мушкилот низ рӯ ба рӯ мебошад. Таъмини муассисаҳои фарҳангӣ бо кадрҳои баландихтисос, истифодаи технологияҳои муосир ва мутобиқшавӣ ба талаботи ҷаҳонишавӣ аз ҷумлаи масъалаҳои муҳим мебошанд. Бо вуҷуди ин, сиёсати фарҳангии давлат ва таваҷҷуҳи роҳбарияти кишвар ба рушди ин соҳа имконият медиҳад, ки ин мушкилот тадриҷан ҳаллу фасл гарданд.

Дар умум, дастовардҳои Тоҷикистон дар соҳаи фарҳанг дар даврони истиқлол нишон медиҳанд, ки фарҳанг ҳамчун пояи устувори давлатдорӣ ва омили муҳими рушди ҷомеа нақши калидӣ мебозад. Эҳёи арзишҳои миллӣ, рушди инфрасохтори фарҳангӣ, густариши санъат ва ҳамкориҳои байналмилалӣ ба болоравии сатҳи фарҳангии ҷомеа ва таҳкими мавқеи Тоҷикистон дар арсаи ҷаҳонӣ мусоидат кардаанд. Дар остонаи 35-солагии истиқлолияти давлатӣ метавон гуфт, ки фарҳанги миллӣ бо такя ба анъанаҳои ғании таърихӣ ва истифодаи имкониятҳои муосир ба марҳилаи нави рушд ворид гардида, барои наслҳои оянда заминаи устувор фароҳам меорад.

Холов Ф. Н.-ассистенти кафедраи фанҳои ҷомеашиносӣ