Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳар сол 16 ноябр таҷлил мегардад. Ин танҳо санаи тақвимӣ нест. Он ба ёди як лаҳзаи сарнавиштсоз аст: интихобе, ки миллат дар душвортарин солҳои таърихи навини худ карда буд.

Барои фаҳмидани маънои ин рӯз бояд ба аввали солҳои 90-уми асри XX баргардем. Дар он солҳо кишвар ба низои шадид кашида шуд ва ҷомеаро ноумедӣ, нобоварӣ ба фардо ва гуруснагӣ фаро гирифт. Як қисми мардум ба кишварҳои ҳамсоя гурехт. Ҳокимияти марказӣ суст буд, иқтисод фалаҷ шуда буд ва таҳдиди парокандашавии кишвар воқеӣ менамуд.

Иҷлосияи XVI Шӯрои Олӣ 16 ноябри соли 1992 дар шаҳри Хуҷанд доир гардид ва дар он Эмомалӣ Раҳмон аз ҷониби вакилон ба ҳайси раиси Шӯрои Олӣ интихоб шуд. Аҳамияти иҷлосия на дар расмиёт, балки дар қарор буд. Вакилон дар шароити хатар масъулияти идоракунии давлатро ба зимма гирифтанд ва роҳи барқарорсозии ҳокимияти қонуниро интихоб карданд.

Баъд аз ин лаҳза давлатдорӣ бояд мустаҳкам мешуд. Дар раъйпурсии умумихалқии 6 ноябри соли 1994 Конститутсияи нав бо аксарияти овозҳо қабул гардид. Бо ҳамин ҳуҷҷат институти президентӣ дар кишвар расман ташаккул ёфт. Ҳамон рӯз интихоботи Президент низ гузаронида шуд. Эмомалӣ Раҳмон 16 ноябри соли 1994 бори нахуст ба ҳайси Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба вазифа даромад. Ин аст сабаби он, ки 16 ноябр дар хотираи ҷамъиятӣ бо ду лаҳзаи муҳими давлатдорӣ, соли 1992 ва соли 1994, пайваст шудааст. Яке аз муҳимтарин дарсҳои ин давра он аст, ки низоъро бо қувва ба охир расондан душвор буд, ҳол он ки бо гуфтугӯ ва созиш ҳал шуд. Тарафҳои муқобил ба сари мизи музокирот нишастанд ва ҳар кас аз як қисми талаботи худ гузашт. Ин тарзи ҳалли масъала дар таърихи ҷаҳон низ ҳамчун таҷрибаи пурарзиш шинохта шудааст. Барои мо аҳамияти ин дарс дар он аст, ки ихтилофи андеша ҳатман бояд ба низоъ интиҳо ёбад. Суханро шунидан ва ҳамдигарро дарк кардан роҳи боэътимодтарин аст.

Аз рӯи таҷрибаи таърих, давлат бе сулҳ рушд намекунад. Танҳо пас аз имзои Созишномаи умумӣ оид ба барқарор намудани сулҳу ризоияти миллӣ дар соли 1997 имкон пайдо шуд, ки қувваи мардум аз ҷанг ба бунёдкорӣ равона гардад. Роҳҳо, неругоҳҳо, мактабҳо ва беморхонаҳое, ки баъдан сохта шуданд, натиҷаи ҳамин субот мебошанд. Суботро набояд чизи худкор ва доимӣ шуморид. Он дастоварди меҳнат аст ва нигоҳ доштани он низ меҳнат талаб мекунад.

Бо қонуни соли 2016 ин сана расман ҳамчун ид эълон гардид. Мақсад ин буд, ки насли нав аз таърихи наздик огоҳ бошад. Ҷавоне, ки ҷангро надидааст, субот ва сулҳро ҳамчун чизи табиӣ мебинад. Аз ин рӯ ин рӯз ёдоварии шуурона аст: сулҳ бе хоҳиш ва кӯшиши ҳамагон ба даст намеояд.

Хотираи таърихӣ худаш ба худаш нигоҳ дошта намешавад. Агар падарон ва бобоён дар бораи он солҳо сухан нагӯянд, фарзандон онро танҳо аз китоб медонанд ва камтар ҳис мекунанд. Аз ин рӯ ҳар оила, ҳар мактаб ва ҳар донишгоҳ метавонад ба ин рӯз ҳамчун фурсати суҳбат нигоҳ кунад: чӣ рӯй дод, чаро рӯй дод ва чӣ тавр аз такрори он дурӣ ҷӯем. Ин суҳбатҳо ба ҷавон кӯмак мекунанд, ки арзиши сулҳу субот ва ватанро на аз шиорҳо, балки аз воқеият бифаҳмад.

Рӯзи Президент танҳо ҷашни расмӣ нест. Он ба мо мепурсад, ки барои устувор мондани давлат кадом саҳми шахсии мо ҳаст. Омӯзгор бо сифати дарс, табиб бо садоқат ба беморон, коргар бо меҳнати ҳалол ва соҳибкор бо рост иҷро кардани қонун ба ҳамин мақсад хидмат мекунанд. Давлат аз ҳамин амалҳои хурд ва ҳаррӯза сохта мешавад. Таърих нишон дод, ки давлатҳо дар лаҳзаҳои душвор бо як қарори шуҷоатмандона ва якдилии мардум наҷот меёбанд. Аммо ин ҳамаро танҳо як нафар ё як гурӯҳ наметавонад нигоҳ дорад. Барои ҳамин рӯзи 16 ноябр моро даъват мекунад, ки он чи ба даст омадааст, бо ҳамбастагӣ, меҳнат ва садоқат ба Ватан ҳифз кунем ва ба наслҳои оянда бо сарбаландӣ расонем.

Бинобар ин 16 ноябр танҳо рӯзи сипос нест. Ин рӯзи ҳисоботи виҷдонӣ низ ҳаст: мо бо он чи дорем, чӣ кор мекунем? Миллате, ки аз таърихи худ дарс мегирад ва сулҳро қадр мекунад, фардоро бо итминон пешвоз мегирад.

 Шарипова М.М., н.и.т., дотсенти кафедраи бемориҳои кудаконаи №2