"Дар қалби ҷавонон ҳамчун қувваи асосии пешбарандаи ҷомеа бедор намудани ҳисси ватандӯстиву ватанпарастӣ, арҷгузорӣ ба забон, таъриху фарҳанг ва тамаддуни миллӣ, баланд бардоштани нақш ва мавқеи онҳо дар ҷомеа аз ҷумлаи вазифаҳои муҳимми давлату Ҳукумат мебошад. Ҷавонон қишри фаъолтарини ҷомеа ва идомадиҳандаи кору пайкори насли калонсол мебошанд ва маҳз онҳо масъулияти фардои кишвари соҳибистиқлоли худро ба дӯш хоҳанд гирифт. Мо ифтихор дорем, ки ҷавононамон нисбат ба Ватан меҳру муҳаббати самимӣ доранд, Ватанро сидқан дӯст медоранд, ба арзишҳо ва муқаддасоти миллӣ арҷ мегузоранд, иродаи мустаҳкам доранд ва сиёсати пешгирифтаи давлату Ҳукумати мамлакатро бо ҳисси баланди миллӣ ва эҳсоси худшиносиву худогоҳӣ дастгирӣ мекунанд. Мо аз ҷавонони кишвар умеди бузург дорем, ташаббусҳои созандаашонро минбаъд низ ҳамаҷониба дастгирӣ мекунем ва аз фаъолияти онҳо ба хотири рушду таҳкими давлатдории миллиамон ҳамеша қадрдонӣ менамоем».

                                                                                      Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳурӣ

   

Ба ифтихори 1045-солагии зодрӯзи мутафаккири барҷастаи тоҷик, олим-табиб, энсиклопедист Абуалӣ ибни Сино бахшида мешавад.

Тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи рӯзҳои ид дар ҷумҳурии мо ҳар сол ба ифтихори зодрӯзи Абуалӣ ибни Сино 18-август ҳамчун Рӯзи кормандони тиббӣ ҷашн гирифта мешавад.

Дар марҳилаи муосири рушди таҳсилоти олии тиббӣ, мушкилоти ташаккули сифатҳои ахлоқию маънавӣва ватандӯстонаи шахсияти ҷавонони донишҷӯ яке аз масъалаҳои мубрам ва саривақтӣ ба шумор меравад, зеро ин сифатҳо дар ягонагии ногусастанӣ вуҷуд доранд ва дар давоми таҳсил донишҷӯён на танҳо касб меомӯзанд, балки ҳамчун шахсият ташаккул меёбанд.

Тибби муосир аз табиб талаб менамояд, ки ӯ дорои ҷаҳонбинии васеъ, ахлоқи маънавӣ, сатҳи баланди фарҳангӣ ва доираи донишҳои берун аз ихтисоси худ низ бошад. Аз ин рӯ, дар ҷараёни таълими донишҷӯён дар дарсҳои лексионӣ ва амалӣ яке аз ҷузъҳои муҳим ҷанбаи тарбиявӣ мебошад, ки он аз худи раванди таълими муоширати касбӣ ҷудонопазир аст ва бо он як воҳиди ягонаро ташкил медиҳад.

Бояд махсус таъкид кард, ки масъалаҳои тарбияи маънавию ватандӯстонаи ҷавонони донишҷӯ дар як қатор санадҳои қонунгузорӣ ва меъёрию ҳуқуқии дар Ҷумҳурии Тоҷикистон амалкунанда инъикос ёфтаанд. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи тарбияи ватандӯстонаи шаҳрвандон" маҳз ҳамин масъаларо фаро мегирад, ки чанде пештар аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба имзо расидааст. Ин қонун бо мақсади тарбияи шаҳрвандон дар кори хизмати софдилона ва фидокорона ба Ватан, ифтихор аз гузаштагони худ, эҳтироми рамзҳои миллӣ ва талошҳо барои ояндаи боз ҳам шукуфонтар ва дурахшони кишвар ва шукуфоии афзояндаи мардум таҳия ва қабул карда шуд.

Ҳангоми таълим ва тарбияи донишҷӯён дар дарсҳои амалии забони русӣ дар раванди такмили фарҳанги забони русӣ ва хаттӣ мо матнҳои мутобиқшударо аз зиндагиномаи мутафаккирони маъруфи тоҷик ва рус, шоирон, нависандагон, ходимони маъруфи тиб ва табибон истифода мебарем, ки барои тарбияи маънавию ватандӯстонаи ҷавонони донишҷӯ аҳамияти бузург доранд.

Аз миёни мутафаккирони зиёди давраи Сомониён асарҳо ва ақидаҳои педагогии мутафаккири барҷастаи тоҷик, олим-табиб Абуалӣ ибни Сино ҷойгоҳи махсус доранд. Асарҳои ӯ аз ҷумлаи офаридаҳои барҷастае мебошанд, ки ганҷинаи фарҳанги ҷаҳониро ғанӣ гардонидаанд ва дар тарбияи маънавию ватандӯстонаи донишҷӯёни бахши тиб, табибони соҳибихтисоси оянда ва мутахассисони соҳаи тиб-ворисони Ибни Сино нақши муҳим доранд.

Таҷрибаи чандинсолаи омӯзгории мо нишон медиҳад, ки намунаи равшани меҳнатдӯстии беғаразонаи Абуалӣ ибни Сино ҳамчун энсиклопедисти бузург, инсони комил, гуманист мероси пурарзиши илмии ӯ барои тамоми инсоният судманд буда, имрӯз низ ба рушди сифатҳои ахлоқию маънавӣ ва ватандӯстонаи ҷавонони донишҷӯмусоидат менамоянд.

Доир ба ҳаёту эҷодиёт ва мероси илмии Ибни Сино на танҳо дар кишвари мо, балки дар хориҷа низ асарҳо, мақолаҳо, монографияҳои олимони зиёд - С.Айнӣ, Е.А.Бертелс, И. С. Брагинский, Б. Ғафуров, В. М. Воскобойников, Ю. Н. Заводовский, Ю. Н. Нуралиев, М. Я. Расулӣ, Я. А. Раҳимов, Б. Д. Петров, В. Н. Терновский, Ю.Б. Исҳоқӣ, Я.Тоҷиев, А.А.Сагадеев, А. А.Семенов, В. А. Смирнова-Ракитина, М. Осимӣ, И. Х. Каримова, А. И. Пискунов, С. Шаҳобуддинов ва бисёр дигарон бахшида шудаанд.

Абуалӣ ибни Сино 16 августи соли 980 дар деҳаи Афшона таваллуд шудааст. Вақте ки Ибни Сино панҷсола шуд, оилаи онҳо ба Бухоро кӯчид. Дар он вақт Бухоро яке аз марказҳои асосии фарҳангии Шарқи Асримиёнагӣ буд.

Дар синни даҳсолагӣ Ибни Сино, ки Қуръонро аз бар намуда буд, ба омӯзиши мантиқ, фалсафа, математика, геометрия, астрономия, ҳуқуқшиносӣ шурӯъ кард ваминбаъд аз ҷиҳати дониш аз бисёр устодони худ болотар буд, ки ин ҳамаро ба ҳайрат овард.

Абуалӣ ибни Сино дар синни ҳаждаҳсолагӣ аллакай табиби маъруф буд, ҳокими бемори Бухоро Нӯҳ 11 ибни Мансурро шифо бахшид, ки муддати тӯлонӣ аз ҷониби бисёр табибони ботаҷриба бенатиҷа табобат карда мешуд. Шифоёбии амир Мансур аз бемории вазнин дарҳои китобхонаи бойтарини дарбори Сомониёнро барои табиби ҷавон боз кард.

Соли 999 Ибни Сино фоҷиаи шахсиро аз сар гузаронид: падари ӯ вафот кард ва нигоҳубини оила ба дӯши олими ҷавон гузошта шуд. Вазъи Ибни Сино рӯз аз рӯз мушкилтар мешуд ва соли 1002 олим маҷбур шуд, ки Бухороро тарк кунад ва ба пойтахти давлати Хоразм - шаҳри Гурганҷ (ҳоло Ургенч) кӯчид. Пас аз марги Ҳокими Нӯҳ 11 ибни Мансур соли 999 Бухоро ба зери ҳокимияти ҳокимони қарохонӣ афтод ва тамоми мулки Сомониён ба Султон Маҳмуди Ғазнавӣ гузашт. Маҳз дар Гурганҷ фаъолияти илмии Ибни Сино боз ҳам рушд намуд ва ӯ дар ин макон асарҳои пурарзиши худро таълиф намуд.

Сафарҳои доимӣ, ҳабсу зиндонҳо, ҷустуҷӯҳои илмии устувор, шабҳои бехобӣ саломатии Ибни Синоро заиф намуданд.   Ин олим ва табиби бузург 18 июни соли 1037 дар синни 57-солагӣ вафот кард ва дар шаҳри Ҳамадони Эрон дафн карда шуд.

Мероси илмии Ибни Сино хеле бузург буда, қариб 450 асари илмии ӯ маълуманд ва 240 номгӯи онҳо дар китобхонаҳои машҳури ҷаҳон нигоҳ дошта мешаванд. Аз миёни асарҳои тиббии Ибни Сино китоби панҷҷилдаи «Қонуни тиб» аҳамияти муҳим дорад. Он дар асоси омӯзиши комил ва ҷамъбасти натиҷаҳои тибби Юнону Рими қадим ва ҳинду форс таълиф шудааст. Китоби мазкур дар охири асри XII аз ҷониби Ҳерарди Кремонӣ аз забони арабӣ ба лотинӣ тарҷума шудаааст. Ин асари бузург яке аз аввалин китобҳои чопӣ дар Аврупо буд, ки баъд аз он 15 маротиба чоп шуда, энсиклопедияи беназири тиббӣ мебошад.

Дере нагузашта асар шуҳрати ҷаҳонӣ пайдо кард ва дар давоми асрҳои зиёде (то ибтидои асри ХУ111) китоби рӯйимизии табибони Аврупо ва кишварҳои Шарқ буд. Китоби «Қонуни тиб» ба рушди минбаъдаи илми тиб дар ҳамаи кишварҳои ҷаҳон таъсири зиёд гузошт.

"Қонуни тиб" дар Аврупо бо забонҳои лотинӣ ва дигар забонҳо борҳо нашр шудааст. Ибни Сино дар Шарқ ва Ғарб ҳамчун бузургтарин файласуфи он замон ва бо номи Авитсенна машҳур буд.

Дар фаъолияти табиби бузурги энсиклопедист, файласуф, шоир Абуалӣ ибни Сино андешаҳои педагогии ӯ, ки дар раванди фаъолияти шахсии педагогӣ, тиббӣ ва иҷтимоӣ-сиёсии олим ташаккул ёфтааст, мавқеи махсус доранд. Онҳо дар як қатор асарҳои зерини ӯ инъикос ёфтаанд: «Рисолат-ут-тайр», «Ҳай ибни Яқзон», "Саломон ва Абсол", ки аҳамияти бузурги тарбиявӣ доранд..

Андешаҳои педагогии Абуалӣ ибни Сино хидматҳои бузурги олимро дар рушди афкори педагогӣ ошкор менамоянд. Академик О.А. Пискунов фаъолияти Абуалӣ ибни Синоро баланд арзёбӣ намуда, изҳор медорад, ки муносибати асосии ӯ ба тарбия талаби таъсири комплексӣ ба рушди кӯдак, истифодаи васеи воситаҳои гуногуни рушд: мусиқӣ, шеър, фалсафа буд. Ин тарбия бояд на дар алоҳидагӣ, балки дар якҷоягӣ амалӣ карда шавад, то кӯдакон аз якдигар таълим гиранд, метавонанд бо ҳамдигар рақобат кунанд, донишро беҳтар аз худ кунанд.

Масъалаҳои тарбияи томактабӣ ва мактабии кӯдакон дар асари "Тадбири манзил" хеле равшан оварда шудаанд. Ибни Сино ба волидон тавсия медиҳад, ки ба кӯдакон аз хурдӣ меҳнатдӯстиро омӯзонанд, аз ҷумла, аз синни 6-солагӣ ба кӯдакон иҷрои вазифаҳои оддиро омӯзонанд, қобилияти пайдо кардани равиш, шавқманд кардани кори оддиро дошта бошанд. Чунин тарбия хислатҳои хубро низ ташаккул медиҳад. Абуалӣ ибни Сино тамоми умри кӯтоҳи худро бо тақдири халқи худ ва кишвари худ алоқаманд медонист. Инчунин бояд махсус таъкид кард, ки ба ақидаи Абуалӣ ибни Сино, «шахсе, ки ихтисоси табибиро интихоб кардааст, бояд нисбат ба инсон, хусусан нисбати бемор ҳамдард, поквиҷдон ва меҳрубон бошад». Дар бораи маънои калимаи табиб сухан ронда, ӯро дар канори шоир мегузорад. Дар ин бора ӯ дар асари машҳури худ навиштааст: «Шоирон хоҷагони калом, табибон фариштагони саломатӣ мебошанд. Аввалинҳо бо суханварии худ рӯҳро шод мекунанд, дуюмҳо бо садоқат ва некхоҳӣ баданро шифо медиҳанд».

Ибни Сино бар он ақида аст, ки рушди маънавӣ ва ҷисмонии кӯдак ҳам аз тарбияи дуруст вобаста аст. Бояд махсус таъкид кард, ки Абуалӣ ибни Сино бештар ҷонибдори омӯзиши дастаҷамъии кӯдакон буд, ки дар он кӯдакон аз якдигар рафтори намунавӣ меомӯзанд, нисбати якдигар ғамхорӣ зоҳир мекунанд, истеъдоди нутқ, дурустӣ ва зебоии нутқро инкишоф медиҳанд.

Ҳангоми таҳлили ғояҳои педагогии Абуалӣ ибни Сино, бояд қайд кард, ки ӯ дар асарҳои худ ба нақши илм ва дониш дар ҳаёти инсон диққати калон медод. Ба ақидаи Абуалӣ ибни Сино, ҳар як инсон бояд донишро мунтазам аз худ кунад. Илм танҳо вақте фоида меорад, ки дониш дар амал татбиқ карда шавад. Танҳо он илмро ӯ аслӣ мешуморид, ки дар он назария бо истифодаи амалӣҷараён мегирад.

Мутафаккири бузург қувва ва шаъну шарафи шахси бомаърифатро тавсиф карда, навиштааст: "одами бомаърифат ҷасур аст ва чӣ гуна ӯ чунин нест? Ӯ аз марг наметарсад, саховатманд ва саховатпеша аст ва чӣ гуна ӯ набояд чунин бошад? Вай аз дӯстии бардурӯғ бегона аст ва ба аъмоли дигарон бахшанда аст-ва чӣ гуна ӯ набояд чунин бошад? Ва ӯ чунон бузург аст, ки ҳеҷ гуна таҳқир аз ҷониби одамон ба ӯ таъсир намекунад, ва чӣ гуна ӯ чунин нахоҳад буд?».

Ҳамин тариқ, таҳлили ҳаёт ва фаъолияти олими барҷастаи тоҷик-табиб, энсиклопедист Абуалӣ ибни Сино аз он шаҳодат медиҳад, ки истифодаи маводи биографии ин олими бузург намунаи меҳнати софдилона, беғаразона ва фидокорона ба ватан буда, дар тарбияи насли ҷавон нақши босазое дорад.

Дар ин мақола мо ба осори муҳаққиқони номбурда оид ба эҷодиёти олими маъруфи тоҷик, энсиклопедист Абуалӣ Ҳусейн ибни Абдуллоҳ ибни Ҳасан Абу Алӣ ибни Сино баҳои баланд дода, бо истифода аз порчаҳо аз таҳқиқоти бебаҳои онҳо чунин мешуморем, ки имрӯз омӯзиши фаъолияти босамар ва мероси бузурги илмии ӯ аз ҳарвақта бештар муҳим ва судманд аст.

Лозим ба ёдоварист, ки чун анъана ҳар сол дар тамоми муассисаҳои тиббии Тоҷикистон зодрӯзи мутафаккир, олим, табиби тоҷик Абуалӣ ибни Сино ҷашн гирифта мешавад.

Дар пойтахти ҷумҳурӣ – шаҳри Душанбе, дар хиёбони Синои шаҳраки Шифобахш дар назди бинои асосии МДТ «ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино», ки он ҷо муҷассамаи табиби бузурги тоҷик гузошта шудааст, барои эҳтирому арҷгузорӣ ба ин олим ва табиби бузург ба пояи маҷмааи ёдгорӣ гулҳо мегузоранд. Сипас дар Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон, ки номи ӯро дорад,ҷамъомади тантанавӣ баргузор мегардад. Тибқи анъана, дар ин рӯз Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ дар донишгоҳи олии пойтахт беҳтарин кормандони тиббии ҷумҳуриро ҷамъ оварда, онҳоро бо ифтихорномаҳо ва туҳфаҳои хотиравӣ қадрдонӣ менамояд.  

Соли равон дар ҷумҳурӣ 1045 – солагии олим ва табиби бузург Абуалӣ ибни Сино ҷашн гирифта мешавад. Табибони ҷумҳурӣ ва аҳли кормандони соҳаи тандурустиро бо иди касбиашон муборакбод намуда, ба онҳо дар иҷрои касби пуршараф – ҳифзи саломатии мардум бурдбориҳо ва дастовардҳои нави илмиро таманно дорем.

                               

Юлдошева Манижа, омӯзгори кафедраи акушерӣ ва гинекологии № 1. МДТ “ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино”, номзади илмҳои тиб, дотсент,

Султонова Дилрабо, омӯзгори кафедраи забони русӣ, номзади илмҳои педагогӣ,

Шодиматова Малика, омӯзгори калони   кафедраи забони  тоҷикӣ,

Камолова Раъно,  омӯзгори кафедраи забони русӣ 

---